Prezes PTR
prof. dr hab. n. med. Marek Brzosko
















Aktualności

  • Nekrolog

     

    Z wielkim smutkiem przyjęliśmy wiadomość o śmierci

     

     

     

     

     

    śp. prof. dr hab. n. med. Gerarda Jonderko

    (1925-2021)

     

    członka honorowego

    Polskiego Towarzystwa Reumatologicznego,

    kierownika IV Katedry i Kliniki Chorób Wewnętrznych

    Śląskiej Akademii Medycznej,

    wychowawcy wielu pokoleń lekarzy, autora prac naukowych i pioniera zastosowania krioterapii w reumatologii

     

      

    Rodzinie i Współpracownikom

     

    składamy wyrazy głębokiego współczucia

     

    Zarząd Główny i członkowie

    Polskiego Towarzystwa Reumatologicznego

     

     

     

                   

  • Zaproszenie

  • Stanowisko Polskiego Towarzystwa Reumatologicznego i konsultanta krajowego w dziedzinie reumatologii dot. zmian opisów programów lekowych dla pacjentów z chorobami reumatycznymi od 01.05.2021 r.

    21 kwietnia 2021 r.

     

    Polskie Towarzystwo Reumatologiczne i konsultant krajowy w dziedzinie reumatologii informują, że zgodnie z obwieszczeniem Ministra Zdrowia z dnia 21 kwietnia 2021 r. w sprawie wykazu refundowanych leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyrobów medycznych na 1 maja 2021 r., kryteria programów lekowych dla pacjentów z reumatoidalnym zapaleniem stawów, młodzieńczym idiopatycznym zapaleniem stawów oraz spondyloatropatią bez zmian radiograficznych zostały zmienione zgodnie z aktualną wiedzą medyczną i rekomendacjami.

    Zmiana opisów programów dotyczy dwóch programów lekowych:

    LECZENIE AKTYWNEJ POSTACI REUMATOIDALNEGO ZAPALENIA STAWÓW (RZS) i MŁODZIEŃCZEGO IDIOPATYCZNEGO ZAPALENIA STAWÓW (MIZS) – program lekowy B.33,

    LECZENIE PACJENTÓW Z AKTYWNĄ POSTACIĄ SPONDYLOARTROPATII (SpA) BEZ ZMIAN RADIOGRAFICZNYCH CHARAKTERYSTYCZNYCH DLA ZZSK – program lekowy B.82.

    W przypadku obu programów lekowych dokonano zmiany nazwy, podkreślając znaczenie aktywnej postaci RZS, MIZS i SpA, jako wskazania do leczenia, co stanowi potwierdzenie faktu zmiany postrzegania chorób zapalnych stawów przez regulatora. Zmiany w opisie obu programów lekowych są w przeważającej części zgodne z propozycjami Polskiego Towarzystwa Reumatologicznego i konsultanta krajowego w dziedzinie reumatologii, które zostały pozytywnie ocenione przez Radę Przejrzystości AOTMiT.

    Obejmują one:

    • zniesienie administracyjnego ograniczenia czasu leczenia dla pacjentów z RZS, MIZS i SpA,

    • umożliwienie optymalizacji dawkowania leków (zmniejszanie dawek lub wydłużanie odstępu pomiędzy kolejnymi dawkami) u wszystkich pacjentów z RZS, MIZS i SpA, u których uzyskano cel terapii,

    • ujednolicenie opisu dot. terminów oceny skuteczności leczenia i badań monitorujących oraz zwiększenie marginesu dla wszystkich wizyt do 1 miesiąca u pacjentów z RZS, MIZS i SpA,

    • możliwość kwalifikacji do programu pacjentów z RZS po nieskuteczności monoterapii metotreksatem, jeśli występują czynniki ryzyka złej prognozy zgodnie z obowiązującymi rekomendacjami EULAR,

    • możliwość kwalifikacji do programu pacjentów z obwodową postacią SpA z umiarkowaną aktywnością choroby (zajęte co najmniej 3 stawy lub przyczepy ścięgniste),

    • skrócenie czasu do oceny skuteczności terapii klasycznymi lekami modyfikującymi przebieg choroby u pacjentów z RZS i postacią obwodową SpA do 3 miesięcy dla każdego leku,

    • u pacjentów z RZS, u których leczenie zostało wstrzymane, możliwy powrót do terapii zawsze w przypadku braku utrzymywania się co najmniej niskiej aktywności choroby.

    Tym samym od 1 maja 2021 r. we wszystkich programach lekowych dla pacjentów z zapalnymi chorobami stawów obowiązują ponownie spójne, jednolite kryteria leczenia, w tym brak administracyjnego ograniczenia czasu leczenia dla pacjentów z RZS, MIZS, ŁZS, ZZSK i SpA.

    Powyższe zmiany obejmują wszystkich pacjentów leczonych w programach lekowych bez względu na rodzaj stosowanej terapii.

    Wszystkie korzystne zmiany w opisach programów lekowych dla pacjentów z RZS, MIZS, ŁZS, ZZSK i SpA, jakie weszły w życie w 2021 r., w tym brak ograniczenia czasu leczenia, obejmują zarówno nowych pacjentów, jak i pacjentów leczonych w programach przed wejściem w życie opisywanych zmian.

    Powyższe zmiany to kolejny milowy krok w poszerzaniu dostępu do terapii dla pacjentów z chorobami zapalnymi stawów w Polsce, stanowiący wspólny sukces Polskiego Towarzystwa Reumatologicznego, konsultanta krajowego w dziedzinie reumatologii, AOTMiT i Ministra Zdrowia. Leczenie zgodnie z aktualną wiedzą medyczną i rekomendacjami może pozwolić na uzyskanie i utrzymanie remisji oraz zachowanie pełnej sprawności u co raz większej liczby pacjentów.

    Polskie Towarzystwo Reumatologiczne i konsultant krajowy w dziedzinie reumatologii wyrażają głęboką nadzieję, że zgodnie z propozycją PTR i pozytywną opinią AOTMiT, w najbliższym czasie Minister Zdrowia będzie mógł podjąć kolejną pozytywną decyzję dla pacjentów z reumatoidalnym zapaleniem stawów umożliwiającą kwalifikację do leczenia chorych z umiarkowaną aktywnością choroby na podstawie decyzji lekarza prowadzącego, co jest zgodne z rekomendacjami. Aktualnie zgodnie z zapisami programu w szczególnych przypadkach, pacjent może być zakwalifikowany do leczenia w przypadku nie spełnienia części kryteriów opisanych w programie za zgodą Zespołu Koordynacyjnego do Spraw Leczenia Biologicznego w Chorobach Reumatycznych, jeśli leczenie jest zgodne z aktualnie obowiązującymi rekomendacjami oraz wiedzą medyczną.

    Polskie Towarzystwo Reumatologiczne i konsultant krajowy w dziedzinie reumatologii wspierają także aktywnie wprowadzenie analogicznych zmian w innych programach lekowych w chorobach autoimmunologicznych u pacjentów z łuszczycą, chorobą Leśniowskiego-Crohna i wrzodziejącym zapaleniem jelita grubego.

     

    dr Marcin Stajszczyk

    Przewodniczący Komisji ds. Polityki
    Zdrowotnej i Programów Lekowych
    Polskiego Towarzystwa Reumatologicznego        

         

    prof. Marek Brzosko

    Prezes
    Polskiego Towarzystwa Reumatologicznego
    Konsultant Krajowy w dziedzinie reumatologii

     
  • Uchwała Zarządu Głównego Polskiego Towarzystwa Reumatologicznego
    w sprawie udzielenia rekomendacji dla kandydatury
    Pana Prof. dr. hab. n. med. Marka Brzosko
    na stanowisko konsultanta krajowego w dziedzinie reumatologii w latach 2021-2026

    15 kwietnia 2021 r.

     

    Zarząd Główny Polskiego Towarzystwa Reumatologicznego na posiedzeniu w dniu 07 kwietnia 2021 r. podjął uchwałę o udzieleniu rekomendacji przez Polskie Towarzystwo Reumatologiczne dla kandydatury Pana Prof. dr. hab. n. med. Marka Brzosko na stanowisko konsultanta krajowego w dziedzinie reumatologii w latach 2021-2026.

    Zgodnie z opinią ZG PTR oraz konsultantów wojewódzkich, którzy także udzielili poparcia, Pan Profesor Marek Brzosko jest obecnie najlepszym kandydatem do pełnienia funkcji konsultanta krajowego w dziedzinie reumatologii w latach 2021-2026.

    Pan Prof. Marek Brzosko pełni funkcję konsultanta krajowego w dziedzinie reumatologii od 2016 r. Kandydaturę Pana Profesora Marka Brzosko do pełnienia tej zaszczytnej funkcji zgłosiło Polskie Towarzystwo Reumatologiczne na zapytanie, które wpłynęło ze strony Ministerstwa Zdrowia. W trakcie swojej kadencji Prof. Marek Brzosko dobrze i efektywnie współpracuje z Ministerstwem Zdrowia, AOTMiT i NFZ, reprezentując głos pacjentów z chorobami reumatycznymi i głos środowiska lekarskiego. Współpraca Pana Profesora Marka Brzosko z konsultantami wojewódzkimi przebiega równie dobrze, a efekty tej współpracy służą pacjentom z chorobami reumatycznymi Polsce. Pan Profesor Marek Brzosko potrafi łączyć głos środowiska lekarskiego, pacjentów i przedstawicieli regulatora. W trakcie trwania jego dotychczasowej kadencji znacząco poszerzył się dostęp pacjentów do terapii i prowadzone są także prace nad wdrożeniem szybkiej ścieżki wczesnej diagnostyki chorób reumatycznych co, dzięki wczesnemu wdrożeniu leczenia, ograniczy rozwój niepełnosprawności w tej grupie chorych, a także pomoże zmodyfikować model opieki nad pacjentem wzmacniając opieką ambulatoryjną. W okresie pandemii COVID-19, dzięki dobrej współpracy konsultanta krajowego i Polskiego Towarzystwa Reumatologicznego z MZ podejmowane są liczne działania zmierzające do zapewnienia chorym dostępu do leczenia oraz rzetelnej wiedzy dot. COVID-19 i szczepień p/COVID-19.

     

    Rekomendacja dla Pana Profesora Marka Brzosko została jednogłośnie poparta przez członków Zarządu Głównego Polskiego Towarzystwa Reumatologicznego:

    Prof. dr hab. n. med. Włodzimierz Samborski – Prezes Elekt PTR

    Dr hab. n. med. Zbigniew Żuber, Prof. nadzw. KA – Wiceprezes PTR

    Prof. dr hab. n. med. Eugeniusz Kucharz – Prezes PTR poprzedniej kadencji

    Prof. dr hab. n. med. Piotr Wiland

    Dr hab. n. med. Bogdan Batko, Prof. nadzw. KA

    Dr hab. n. med. Hanna Przepiera-Będzak

    Dr hab. n. med. Marzena Olesińska, Prof. nadzw. Narodowego Instytutu Geriatrii, Reumatologii i Rehabilitacji

    Prof. dr hab. n. med. Sławomir Jeka

    Prof. dr hab. n. med. Piotr Leszczyński

    Dr n. med. Marcin Stajszczyk

     

    Rekomendacja dla Pana Profesora Marka Brzosko została poparta również przez konsultantów wojewódzkich w dziedzinie reumatologii:

    Dr n. med. Iwona Dankiewicz-Fares
    kujawsko-pomorski konsultant wojewódzki w dziedzinie reumatologii

    Dr hab. n. med. Magdalena Krajewska-Włodarczyk
    warmińsko-mazurski konsultant wojewódzki w dziedzinie reumatologii

    Prof. dr hab. n. med. Maria Majdan
    lubelski konsultant wojewódzki w dziedzinie reumatologii

    Dr hab. n. med. Joanna Makowska
    łódzki konsultant wojewódzki w dziedzinie reumatologii

    Dr hab. n. med. Marzena Olesińska, prof. nadzw.
    mazowiecki konsultant wojewódzki w dziedzinie reumatologii

    Dr n med. Lidia Ostanek
    zachodniopomorski konsultant wojewódzki w dziedzinie reumatologii

    Dr hab. n. med. Hanna Przepiera-Będzak
    lubuskie konsultant wojewódzki w dziedzinie reumatologii

    Dr n. med. Małgorzata Sochocka-Bykowska
    pomorski konsultant wojewódzki w dziedzinie reumatologii

     

    Lek. med. Katarzyna Suchoń
    opolski konsultant wojewódzki w dziedzinie reumatologii

    Dr n. med. Piotr Dąbrowski
    podkarpacki konsultant wojewódzki w dziedzinie reumatologii

    Dr hab. n. med. Bogdan Batko, Prof. nadzw. KA
    małopolski konsultant wojewódzki w dziedzinie reumatologii

    Prof. dr hab. n. med. Eugeniusz Kucharz
    śląski konsultant wojewódzki w dziedzinie reumatologii

    Prof. dr hab. n. med. Włodzimierz Samborski
    wielkopolski konsultant wojewódzki w dziedzinie reumatologii

    Prof. dr hab. n. med. Stanisław Sierakowski
    podlaski konsultant wojewódzki w dziedzinie reumatologii

    Dr hab. n. med. Jerzy Świerkot, prof. nadzw.
    dolnośląski konsultant wojewódzki w dziedzinie reumatologii

     

    Plik do pobrania: uchwała ZG PTR popierająca kandydaturę Prof. Marka Brzosko na funkcję konsultanta krajowego w latach 2021-2026.pdf

      

    Rekomendacja została przesłana do:

    Adama Niedzielskiego – Ministra Zdrowia

    Macieja Miłkowskiego – Podsekretarza Stanu w Ministerstwie Zdrowia

    Prof. dr hab. Andrzeja Matyji – Prezesa Naczelnej Rady Lekarskiej

     

  • Aktualizacja/UPDATE Stanowisko Zarządu Głównego Polskiego Towarzystwa Reumatologicznego i konsultanta krajowego w dziedzinie reumatologii dotyczące szczepień przeciwko COVID-19 u pacjentów z autoimmunologicznymi i zapalnymi chorobami reumatycznymi

     

    12kwietnia 2021 r.

     

    W związku z rejestracją i warunkowym dopuszczeniem do obrotu w Unii Europejskiej, a tym samym w Polsce, szczepionek przeciwko COVID-19 i rozpoczęciem w Polsce programu szczepień, Polskie Towarzystwo Reumatologiczne i konsultant krajowy w dziedzinie reumatologii, w oparciu o aktualną dostępną wiedzę medyczną, przedstawiają stanowisko dot. szczepień dla pacjentów z  autoimmunologicznymi i zapalnymi chorobami reumatycznymi, w tym leczonych immunosupresyjnie. Wraz z dostępnością nowych danych stanowisko może być modyfikowane w przyszłości.

    Aktualnie w ramach Narodowego Programu Szczepień w Polsce dostępna są dwie szczepionki, należące do nowej grupy szczepionek mRNA, produkowane Pfizer/BionTech (BNT162b2; Comirnaty) oraz Moderna (mRNA-1273; COVID-19 Vaccine Moderna). Obie szczepionki zostały przebadane w randomizowanych badaniach klinicznych i wykazują podobny, wysoki stopień skuteczności przeciwko zachorowaniu na COVID-19 (95% i 94%, odpowiednio). Szczepionki mRNA są szczepionkami syntetycznymi, nieżywymi, które nie mogą wywołać choroby wirusowej oraz nie prowadzą do zmian informacji genetycznej, czyli DNA, osoby zaszczepionej. Spośród kolejnej grupy szczepionek, tzw. szczepionek wektorowych, w ramach Narodowego Programu Szczepień w Polsce dostępne są szczepionki firmy AstraZeneca (ChAdOx1-S; Vaxzevria) i firmy Janssen/Johnson&Johnson (Ad.26.COV2.S; COVID-19 Vaccine Janssen). Ich skuteczność oceniona w badaniach klinicznych wynosi ok. 70%. Obie szczepionki wektorowe są szczepionkami rekombinowanymi, nieżywymi, opartymi na wektorze adenowirusowym, który nie jest zdolny do replikacji. Szczepionki mRNA oraz szczepionki wektorowe prowadzą do produkcji białka S wirusa SARS-CoV-2 przez komórki osoby zaszczepionej i dzięki temu do wytworzenia odpowiedzi immunologicznej chroniącej przed COVID-19. W przypadku szczepionek Pfizer/BionTech, Moderna i AstraZeneca dla osiągnięcia pełnej skuteczności konieczne jest podanie dwóch dawek w odpowiednim czasie, w przypadku szczepionki Janssen/Johnson&Johnson tylko jednej dawki.

    W przypadku innych szczepionek udowodniono, że są one skuteczne u pacjentów z obniżoną odpornością, w tym stosujących leki biologiczne. Potencjalnie mniejsza skuteczność szczepienia u pacjentów stosujących glikokortykosteroidy lub klasyczne leki modyfikujące przebieg choroby lub leki immunosupresyjne lub leki biologiczne lub inhibitory kinaz janusowych będzie dla pacjenta lepsza niż uniknięcie szczepienia.

    Szczepionki mRNA p/COVID-19 mogą być bezpiecznie stosowane u pacjentów z chorobami autoimmunologicznymi i zapalnymi stawów, a także u pacjentów otrzymujących leki wpływające na układ odpornościowy. Dotychczas nie wykazano niekorzystnego wpływu tych szczepionek na przebieg autoimmunologicznych i zapalnych chorób reumatycznych, w tym skuteczność leczenia, oraz w oparciu o aktualną wiedzę medyczną brak jest teoretycznych podstaw do formułowania istotnych obaw w tym względzie.

    Szczepionki wektorowe p/COVID-19 mogą być bezpiecznie stosowane u większości pacjentów z chorobami autoimmunologicznymi i zapalnymi stawów, a także u pacjentów otrzymujących większość leków wpływających na układ odpornościowy. Dotychczas nie wykazano niekorzystnego wpływu tych szczepionek na przebieg autoimmunologicznych i zapalnych chorób reumatycznych, w tym skuteczność leczenia, oraz w oparciu o aktualną wiedzę medyczną brak jest teoretycznych podstaw do formułowania istotnych obaw w tym względzie z zastrzeżeniem potencjalnego wpływu na krzepliwość. Ze względu na opisywane bardzo rzadkie przypadki zakrzepicy z trombocytopenią, w tym zakrzepicy zatok żylnych mózgu (CSVT), naczyń żylnych jamy brzusznej (SVT) i tętnic po zastosowaniu szczepionki wektorowej Vaxzevria firmy AstraZeneca oraz stanowisko Europejskiej Agencji Medycznej wskazujące na ich potencjalny związek ze szczepieniem (https://www.ema.europa.eu/en/news/astrazenecas-covid-19-vaccine-ema-finds-possible-link-very-rare-cases-unusual-blood-clots-low-blood), a jednocześnie nie poznany mechanizm jaki do tego prowadzi (prawdopodobna reakcja immunologiczna), Polskie Towarzystwo Reumatologiczne i konsultant krajowy w dziedzinie reumatologii zwracają uwagę, że aktualnie brak jest dostępnych danych nt. potencjalnego ryzyka związanego z podaniem szczepionki Vaxzevria u pacjentów z chorobami autoimmunologicznymi z istotnie zwiększonym ryzykiem zakrzepicy i/lub małopłytkowością. Dotyczy to szczególnie pacjentów z zespołem antyfosfolipidowym, toczniem rumieniowatym układowym, układowymi zapaleniami naczyń i reumatoidalnym zapaleniem stawów. Małopłytkowość bardzo często towarzyszy chorobom autoimmunologicznym i zakrzepicy z nimi związanej. Należy także pamiętać, że zwiększonemu ryzyku zakrzepicy u pacjentów reumatologicznych może sprzyjać długotrwałe unieruchomienie z powodu niepełnosprawności lub po przebytym zabiegu endoprotezoplastyki, towarzysząca nieswoista choroba zapalna jelit lub choroba nowotworowa oraz stosowanie niektórych leków, jak glikokortykosteroidy lub inhibitory kinaz janusowych. Spośród innych istotnych czynników ryzyka CSVT należy przede wszystkim wymienić doustne hormonalne leki antykoncepcyjne, które zwiększają ww. ryzyko sześciokrotnie, oraz ciążę i okres połogu. Należy także pamiętać, że indukcja incydentu zakrzepowego jest bardzo często wynikiem interakcji różnych czynników. Ostatecznej oceny ww. ryzyka dokonuje lekarz.

    Jednocześnie należy podkreślić, że związek zakrzepicy z COVID-19 jest potwierdzony. Zaburzenia krzepnięcia występują u 20-30%, a nawet 50% chorych z COVID-19, co wiąże się z wyższą o ponad 70% śmiertelnością, podczas gdy według stanu na 4 kwietnia 2021 r. do systemu EudraVigilance (http://www.adrreports.eu/en/index.html) zgłoszono łącznie 169 przypadków CSVT i 53 przypadki SVT spośród około 34 milionów osób, które otrzymały szczepionkę Vaxzevria (0,00065%). EMA potwierdza, że ​​ogólny stosunek korzyści do ryzyka w przypadku szczepionki Vaxzevria pozostaje pozytywny. Pacjenci nie powinni unikać szczepienia p/COVID-19. Wszyscy pacjenci, którzy otrzymali szczepionkę Vaxzavria, a w szczególności chorzy z obecnością czynników ryzyka zakrzepicy, powinni zwróć uwagę na występowanie objawów zakrzepicy, jak duszność, ból w klatce piersiowej, obrzęk kończyn dolnych, uporczywy ból brzucha, objawy neurologiczne, w tym silne i uporczywe bóle głowy lub niewyraźne widzenie oraz wybroczyny pod skórą poza miejscem wstrzyknięcia. Po ich pojawieniu się pacjent powinien zgłosić się do lekarza. Po podaniu szczepionki pacjent powinien unikać unieruchomienia i zadbać o właściwe nawodnienie. Pacjenci stosujący leczenie przeciwkrzepliwe zgodnie z zaleceniem lekarza powinni to leczenie bezwzględnie kontynuować.

    Według informacji przekazanych publicznie przez Ministerstwo Zdrowia ankieta kwalifikacyjna do szczepień została uzupełniona o pytania dot. zakrzepicy i małopłytkowości, co jest bardzo dobrą i odpowiedzialną decyzją. Polskie Towarzystwo Reumatologiczne i konsultant krajowy w dziedzinie reumatologii zwrócili się z zapytaniem do Ministra Zdrowia czy w uzasadnionych, szczególnych sytuacjach klinicznych, u pacjentów z autoimmunologicznymi chorobami reumatycznymi oraz istotnie zwiększonym ryzykiem zakrzepicy i/lub małopłytkowością, Narodowy Program Szczepień dopuszcza możliwość modyfikacji w zakresie rekomendowanej szczepionki z uwzględnieniem indywidualnego stosunku korzyści do ryzyka. Zgodnie z zaleceniem Brytyjskiej Agencji Regulacyjnej ds. Leków i Opieki Zdrowotnej (MHRA, Medicines & Healthcare products Regulatory Agency), w celu minimalizacji ryzyka zdarzeń zakrzepowych, podanie szczepionki Vaxzevria u pacjentów ze zwiększonym ryzykiem zakrzepicy powinno być rozważane tylko wtedy, gdy korzyści wynikające z ochrony przed zakażeniem COVID-19 przewyższają potencjalne ryzyko (https://www.gov.uk/government/news/mhra-issues-new-advice-concluding-a-possible-link-between-covid-19-vaccine-astrazeneca-and-extremely-rare-unlikely-to-occur-blood-clots). Jednocześnie EMA i FDA poinformowały, że rozpoczęły analizę pierwszych przypadków zakrzepicy, w tym z małopłytkowością, jakie wystąpiły u pacjentów po podaniu szczepionki COVID-19 Vaccine Janssen.

    Polskie Towarzystwo Reumatologiczne i konsultant krajowy w dziedzinie reumatologii stoją na stanowisku, że Narodowy Program Szczepień powinien dopuszczać możliwość ustalania terminu szczepienia pacjentów z chorobami autoimmunologicznymi leczonych immunosupresyjnie nie tylko z uwzględnieniem wieku chorych, ale także ich stanu zdrowia i najoptymalniejszego czasu szczepienia pozwalającego uzyskać najlepszy efekt kliniczny.

    Polskie Towarzystwo Reumatologiczne i konsultant krajowy w dziedzinie reumatologii zwracają także uwagę, że  szczepienie przeciwko COVID-19 personelu medycznego, w tym lekarzy, pielęgniarek i rehabilitantów mających bezpośredni kontakt z pacjentami stanowi istotne działanie ograniczające transmisję infekcji wśród chorych.

    W oparciu o aktualną wiedzę medyczną Polskie Towarzystwo Reumatologiczne i konsultant krajowy w dziedzinie reumatologii przedstawiają wstępne zalecenia dot. szczepień przeciwko COVID-19 u pacjentów z autoimmunologicznymi i zapalnymi chorobami reumatycznymi, w tym stosujących leki wpływające na aktywność układu odpornościowego oraz personelu medycznego opiekującego się ww. chorymi:

      1. pacjenci z chorobami autoimmunologicznymi i zapalnymi stawów oraz przedstawiciele personelu medycznego opiekującego się ww. chorymi powinni zostać zaszczepieni przeciwko COVID-19, jeśli nie występują ogólne przeciwwskazania,

      2. szczepieniem powinny być objęte także osoby, które w przeszłości były zakażone SARS-CoV-2/chorowały na COVID-19,

      3. u pacjentów, u których planowane jest szczepienie przeciwko innym chorobom zakaźnym, w tym grypie, zaleca się odstęp pomiędzy szczepieniami wynoszący co najmniej 14 dni,

      4. u pacjentów z nowo rozpoznaną chorobą autoimmunologiczną lub zapalną stawów, jeśli ich stan zdrowia na to pozwala, zaleca się szczepienie przed planowanym rozpoczęciem terapii immunosupresyjnej, która potencjalnie może zmniejszyć skuteczność szczepienia,

      5. u pacjentów stosujących glikokortykosteroidy lub klasyczne leki modyfikujące lub leki immunosupresyjne lub leki biologiczne lub inhibitory kinaz janusowych szczepienia najlepiej wykonywać, gdy choroba jest w fazie remisji lub niskiej aktywności, jeśli jest to możliwe,

      6. szczepienie jest najbardziej skuteczne, gdy stopień immunosupresji jest niski, jednak nie zaleca się zmniejszania dawek stosowanych leków lub wstrzymania terapii, jeśli ryzyko zaostrzenia choroby jest umiarkowane lub wysokie,

      7. u pacjentów będących w trakcie terapii i planowanego szczepienia, w przypadku remisji lub niskiej aktywności choroby, doświadczony reumatolog w porozumieniu z pacjentem może podjąć decyzję o stosowaniu najmniejszych skutecznych dawek leków lub krótkim czasowym wstrzymaniu terapii, jeśli w jego opinii może to poprawić skuteczność szczepienia, a ryzyko zaostrzenia choroby jest niskie,

      8. w związku z mechanizmem działania rytuksymabu i jego potencjalnym większym wpływem na skuteczność szczepienia, w przypadku stosowania tego leku należy skonsultować się z reumatologiem w sprawie optymalnego terminu szczepienia,

      9. każdy pacjent, u którego planowane jest szczepienie lub po zaszczepieniu, w przypadku wątpliwości lub obaw związanych ze swoim stanem zdrowia, powinien się skontaktować z doświadczonym reumatologiem, najlepiej prowadzącym jego leczenie,

      10. ostatecznej kwalifikacji do szczepienia, z uwzględnieniem aktualnego stanu zdrowia pacjenta, dokonuje lekarz.

     

         

    dr Marcin Stajszczyk

    Przewodniczący Komisji ds. Polityki
    Zdrowotnej i Programów Lekowych
    Polskiego Towarzystwa Reumatologicznego        

         

    prof. Marek Brzosko

    Prezes
    Polskiego Towarzystwa Reumatologicznego
    Konsultant Krajowy w dziedzinie reumatologii

     

    Członkowie ZG PTR

    prof. dr hab. n. med. Marek Brzosko

    prof. nadz. dr n. med. Bogdan Batko

    prof. dr hab. n. med. Sławomir Jeka

    prof. dr hab. n. med. Eugeniusz J. Kucharz

    prof. dr hab. n. med. Piotr Leszczyński

    dr hab. n. med. Hanna Przepiera-Będzak

    prof. nadzw. dr hab. n. med. Marzena Olesińska

    prof. dr hab. n. med. Włodzimierz Samborski

    dr n. med. Marcin Stajszczyk

    prof. dr hab. n. med. Piotr Wiland

    prof. nadzw. dr hab. n. med. Zbigniew Żuber

  • Stanowisko EMA dotyczące stosowania iwermektyny w zapobieganiu i leczeniu COVID-19

    EMA odradza stosowanie iwermektyny w zapobieganiu lub leczeniu COVID-19 poza randomizowanymi badaniami klinicznymi.

     

    EMA dokonała przeglądu najnowszych dowodów dotyczących stosowania iwermektyny w zapobieganiu i leczeniu COVID-19 i stwierdziła, że dostępne dane nie uzasadniają jej stosowania w przypadku COVID-19 poza dobrze zaprojektowanymi badaniami klinicznymi.

     

    W UE tabletki z iwermektyną są zatwierdzone do leczenia niektórych inwazji robaków pasożytniczych, a preparaty na skórę z iwermektyną są zatwierdzone do leczenia chorób skóry, takich jak trądzik różowaty. Iwermektyna jest również dopuszczona do użytku weterynaryjnego dla szerokiej gamy gatunków zwierząt w leczeniu pasożytów wewnętrznych i zewnętrznych.

     

    Leki zawierające iwermektynę nie są dopuszczone do stosowania w COVID-19 w UE, a EMA nie otrzymała żadnego wniosku o takie zastosowanie (Czechy i Słowacja dopuściły tymczasowe stosowanie leku w COVID-19 w ramach swoich przepisów krajowych).

     

    W związku z ostatnimi doniesieniami medialnymi i publikacjami dotyczącymi stosowania iwermektyny EMA dokonała przeglądu najnowszych opublikowanych dowodów pochodzących z badań laboratoryjnych, badań obserwacyjnych, badań klinicznych i metaanaliz. W badaniach laboratoryjnych stwierdzono, że iwermektyna może blokować replikację wirusa SARS-CoV-2 (wirusa wywołującego COVID-19), ale przy znacznie wyższych stężeniach iwermektyny niż te osiągane przy stosowaniu obecnie dopuszczonych dawek. Wyniki badań klinicznych były zróżnicowane, przy czym niektóre badania nie wykazały żadnych korzyści, a inne wykazały potencjalne korzyści. Większość badań, które EMA poddała przeglądowi, była małymi badaniami i miała dodatkowe ograniczenia, w tym różne schematy dawkowania i stosowanie leków towarzyszących. W związku z tym EMA stwierdziła, że obecnie dostępne dowody nie są wystarczające, aby poprzeć stosowanie iwermektyny w badaniu COVID-19 poza badaniami klinicznymi.

     

    Chociaż iwermektyna jest na ogół dobrze tolerowana w dawkach dopuszczonych do stosowania w innych wskazaniach, działania niepożądane mogłyby się nasilić w przypadku znacznie większych dawek, które byłyby potrzebne do uzyskania w płucach stężenia iwermektyny skutecznego w zwalczaniu wirusa. Nie można zatem wykluczyć toksyczności w przypadku stosowania iwermektyny w dawkach wyższych niż zatwierdzone.

     

    W związku z tym EMA stwierdziła, że stosowanie iwermektyny w celu zapobiegania lub leczenia COVID-19 nie może być obecnie zalecane poza kontrolowanymi badaniami klinicznymi. Konieczne są dalsze dobrze zaprojektowane, randomizowane badania w celu wyciągnięcia wniosków, czy produkt jest skuteczny i bezpieczny w zapobieganiu i leczeniu COVID-19.

     

    Niniejsze oświadczenie EMA dotyczące zdrowia publicznego zostało zatwierdzone przez pandemiczną grupę zadaniową EMA ds. pandemii COVID-19 (COVID-ETF) w świetle toczących się dyskusji na temat stosowania iwermektyny w zapobieganiu i leczeniu COVID-19.

     

    Najnowsze informacje można znaleźć na specjalnej stronie internetowej EMA poświęconej COVID-19.

     

    Będziemy wdzięczni za przekazanie tego e-maila wszystkim innym osobom, które mogą być zainteresowane tymi informacjami.

     

    Z poważaniem,

     

    Nathalie Macle

    Public and Stakeholders Engagement Department

    Stakeholders and Communication Division

    European Medicines Agency

    Domenico Scarlattilaan 6 | 1083 HS Amsterdam | The Netherlands
    StakeholdersDB@ema.europa.eu / www.ema.europa.eu

     

  • Stanowisko Polskiego Towarzystwa Reumatologicznego i konsultanta krajowego w dziedzinie reumatologii dot. chorób reumatycznych wieku rozwojowego z okazji Światowego Dnia Chorób Reumatycznych Wieku Rozwojowego (WORD Day) z dnia 18 marca 2021 r.

    Światowy Dzień Chorób Reumatycznych Wieku Rozwojowego (World YOung Rheumatic Diseases Day, WORD Day; https://wordday.org/about-word-day) to coroczne wydarzenie, które odbywa się 18 marca. Jego celem jest podniesienie świadomości i poziomu wiedzy rodziców, lekarzy, lekarzy pierwszego kontaktu, nauczycieli i ogółu społeczeństwa na temat chorób reumatycznych u dzieci, aby pomóc przede wszystkim we wczesnej diagnozie oraz szybkim skierowaniu do wyspecjalizowanych reumatologów dziecięcych.

     

    Młodzieńcze idiopatyczne zapalenie stawów (MIZS) to przewlekła choroba tkanki łącznej rozpoczynająca się przed 16 r.ż., z nawracającymi okresami zaostrzeń i poprawy. Liczba nowych zachorowań w Polsce wynosi ok. 9,5-10 na 100 tys. dzieci rocznie. MIZS może wystąpić w każdym wieku, przy czym zachorowania poniżej 6 miesiąca życia są niezwykle rzadkie. MIZS jest najczęstszą chorobą reumatyczną w wieku rozwojowym. Nie jest to jedna klasyczna jednostka chorobowa, ale heterogenna grupa chorób objętych wspólną klasyfikacją przede wszystkim ze względu na wiek występowania objawów klinicznych. MIZS może się objawić jako choroba stosunkowo łagodna, ogólnie dobrze rokująca, ale może wystąpić nagle jako choroba o bardzo ciężkim przebiegu i złym rokowaniu.

    Wyróżnia się kilka postaci MIZS w zależności od liczby zajętych stawów, obecności lub braku manifestacji zapalnych pozastawowych oraz obecności lub braku dodatkowych markerów jak czynnik reumatoidalny RF czy antygen B27. Najczęstszą z nich jest zapalenie stawów
    o początku nielicznostawowym (skąpostawowym), w której wyróżnia się postać przetrwałą, gdy proces zapalny zajmuje po pierwszych 6 miesiącach choroby. Oprócz początku skąpostawowego MIZS może rozpoczynać się jako choroba wielostawowa lub zapalenie stawów z zapaleniem przyczepów ścięgnistych lub łuszczycowe zapalenie stawów lub postać układowa, najgorzej rokująca, przebiegająca z gorączką, wysypką, powiększeniem wątroby, śledziony i węzłów chłonnych oraz zapaleniem błon surowiczych. Zapalenie stawów może nie występować w początkowym okresie choroby o początku układowym. W wieku rozwojowym mogą się także rozwinąć inne układowe choroby tkanki łącznej, takie jak toczeń rumieniowaty układowy, zapalenie skórno-mięśniowe, twardzina czy zapalenia naczyń jak choroba Kawasakiego.

    Charakterystyczne dla MIZS jest w większości zajęcie niesymetryczne dużych stawów, wczesnym objawem jest także występowanie przykurczów mięśniowych. MIZS wiąże się
    z dużym ryzykiem rozwoju powikłań wynikających z zapalenia błony naczyniowej oka, które może doprowadzić do utraty wzroku. MIZS może przekształcić się w wieku dorosłym
    w pełnoobjawowe reumatoidalne zapalenie stawów (RZS) lub zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa (ZZSK) lub łuszczycowe zapalenie stawów (ŁZS). Ponadto, u dzieci które zachorowały we wczesnym dzieciństwie, często dochodzi do zaburzeń rozwojowych, w tym zahamowania wzrostu.

    Polskie Towarzystwo Reumatologiczne i konsultant krajowy w dziedzinie reumatologii zwracają uwagę, że odpowiednia wiedza i wyczulenie osób w środowisku dziecka, w tym rodziców, nauczycieli oraz lekarzy podstawowej opieki zdrowotnej może pozwolić na wczesne rozpoznanie choroby i skuteczne leczenie.

    Celem leczenia MIZS jest zahamowanie aktywności zapalnej i immunologicznej choroby oraz zatrzymanie lub spowolnienie postępu zmian chorobowych w stawach, ale także zapobieganie zaburzeniom rozwojowym, niskorosłości i niepełnosprawności oraz niedopuszczenie do osteoporozy, dysfunkcji narządów wewnętrznych i narządu wzroku, a także powikłania choroby amyloidozą. Przywrócenie pełnej sprawności funkcjonalnej dziecka i maksymalna poprawa jakości jego życia powinny być priorytetm.

    Strategia leczenia MIZS zależy od typu początku i przebiegu choroby. Leczenie powinno być kompleksowe, uwzględniające udział specjalistów wielu dziedzin. Leczenie farmakologiczne powinno być intensywne i skojarzone, ponieważ choroba jest najaktywniejsza
    w pierwszych trzech latach od chwili zachorowania.
    Dotychczas powszechnie stosowane są leki modyfikujące postęp choroby i immunosupresyjne, jak metotreksat, sulfasalazyna, arechina, cyklosporyna A, azatiopryna oraz glikokortykosteroidy. U chorych, u których MIZS ma bardzo aktywny przebieg, przy braku odpowiedzi na stosowane leczenie należy rozpocząć terapię biologiczną.

    W Polsce dostęp do leczenia biologicznego gwarantowany jest w ramach programu lekowego B.33 dla pacjentów spełniających określone kryteria. Niestety nie są one w pełni zgodne
    z aktualną wiedzą medyczną i rekomendacjami, co ogranicza korzystne efekty stosowanego leczenia. Największym problemem jest konieczność wstrzymywania skutecznego leczenia u dzieci, które odnoszą korzyść z terapii. Prowadzi to ponownego wzrostu aktywności choroby i bardzo często niweczy wieloletni wysiłek lekarzy, rodziców i samego dziecka zmierzający do ratowania jego zdrowia.

    Polskie Towarzystwo Reumatologiczne i konsultant krajowy w dziedzinie reumatologii mają nadzieję, że zmiany w kryteriach programów lekowych, w tym zniesienie ograniczeń czasu leczenia biologicznego we wszystkich wskazaniach, w tym dla dzieci z MIZS będzie miało miejsce od maja 2021 r. 

     

    dr Marcin Stajszczyk

    Przewodniczący Komisji ds. Polityki
    Zdrowotnej i Programów Lekowych
    Polskiego Towarzystwa Reumatologicznego        

         

    prof. Marek Brzosko

    Prezes
    Polskiego Towarzystwa Reumatologicznego
    Konsultant Krajowy w dziedzinie reumatologii

     

    prof. Zbigniew Żuber

    Sekcja Reumatologii Wieku Rozwojowego
    Polskiego Towarzystwa Reumatologicznego

     

     

  • Aktualizacja/UPDATE Stanowisko Zarządu Głównego Polskiego Towarzystwa Reumatologicznego i konsultanta krajowego w dziedzinie reumatologii dotyczące szczepień przeciwko COVID-19 u pacjentów z autoimmunologicznymi i zapalnymi chorobami reumatycznymi

    8 marca 2021 r.

     

    W związku z rejestracją i warunkowym dopuszczeniem do obrotu w Unii Europejskiej, a tym samym w Polsce, szczepionek przeciwko COVID-19 i rozpoczęciem w Polsce programu szczepień, Polskie Towarzystwo Reumatologiczne i konsultant krajowy w dziedzinie reumatologii, w oparciu o aktualną dostępną wiedzę medyczną, przedstawiają stanowisko dot. szczepień dla pacjentów z  autoimmunologicznymi i zapalnymi chorobami reumatycznymi, w tym leczonych immunosupresyjnie. Wraz z dostępnością nowych danych stanowisko może być modyfikowane w przyszłości.

    Aktualnie w ramach Narodowego Programu Szczepień w Polsce dostępna są dwie szczepionki, należące do nowej grupy szczepionek mRNA, produkowane Pfizer/BionTech (BNT162b2) oraz Moderna (mRNA-1273). Obie szczepionki zostały przebadane w randomizowanych badaniach klinicznych i wykazują podobny, wysoki stopień skuteczności przeciwko zachorowaniu na COVID-19 (95% i 94,1%, odpowiednio). Szczepionki mRNA są szczepionkami syntetycznymi, nieżywymi, które nie mogą wywołać choroby wirusowej oraz nie prowadzą do zmian informacji genetycznej, czyli DNA, osoby zaszczepionej. Spośród kolejnej grupy szczepionek, tzw. szczepionek wektorowych, w ramach Narodowego Programu Szczepień w Polsce dostępna jest szczepionka firmy AstraZeneca (ChAdOx1-S). Kolejną szczepionką z tej grupy, która może się pojawić w Polsce po dopuszczeniu do obrotu w Unii Europejskiej jest szczepionka firmy Janssen/Johnson&Johnson (Ad.26.COV2.S). Ich skuteczność oceniona w badaniach klinicznych wynosi ok. 70%. Obie szczepionki wektorowe są szczepionkami rekombinowanymi, nieżywymi, opartymi na wektorze adenowirusowym, który nie jest zdolny do replikacji. Szczepionki mRNA oraz szczepionki wektorowe prowadzą do produkcji białka S wirusa SARS-CoV-2 przez komórki osoby zaszczepionej i dzięki temu do wytworzenia odpowiedzi immunologicznej chroniącej przed COVID-19. W przypadku szczepionek Pfizer/BionTech, Moderna i AstraZeneca dla osiągnięcia pełnej skuteczności konieczne jest podanie dwóch dawek w odpowiednim czasie, w przypadku szczepionki Janssen/Johnson&Johnson tylko jednej dawki.

    Szczepionki mRNA i wektorowe p/COVID-19 mogą być bezpiecznie stosowane u pacjentów z chorobami autoimmunologicznymi i zapalnymi stawów, a także u pacjentów otrzymujących leki wpływające na układ odpornościowy. Dotychczas nie wykazano niekorzystnego wpływu tych szczepionek na przebieg autoimmunologicznych i zapalnych chorób reumatycznych, w tym skuteczność leczenia, oraz w oparciu o aktualną wiedzę medyczną brak jest teoretycznych podstaw do formułowania istotnych obaw w tym względzie. W przypadku innych martwych szczepionek udowodniono, że są one skuteczne u pacjentów z obniżoną odpornością, w tym stosujących leki biologiczne. Potencjalnie mniejsza skuteczność szczepienia u pacjentów stosujących glikokortykosteroidy lub klasyczne leki modyfikujące przebieg choroby lub leki immunosupresyjne lub leki biologiczne lub inhibitory kinaz janusowych będzie dla pacjenta lepsza niż uniknięcie szczepienia.

    Polskie Towarzystwo Reumatologiczne i konsultant krajowy w dziedzinie reumatologii stoją na stanowisku, że Narodowy Program Szczepień powinien dopuszczać możliwość ustalania terminu szczepienia pacjentów z chorobami autoimmunologicznymi leczonych immunosupresyjnie nie tylko z uwzględnieniem wieku chorych, ale także ich stanu zdrowia i najoptymalniejszego czasu szczepienia pozwalającego uzyskać najlepszy efekt kliniczny.

    Polskie Towarzystwo Reumatologiczne i konsultant krajowy w dziedzinie reumatologii zwracają także uwagę, że  szczepienie przeciwko COVID-19 personelu medycznego, w tym lekarzy, pielęgniarek i rehabilitantów mających bezpośredni kontakt z pacjentami stanowi istotne działanie ograniczające transmisję infekcji wśród chorych.

    W oparciu o aktualną wiedzę medyczną Polskie Towarzystwo Reumatologiczne i konsultant krajowy w dziedzinie reumatologii przedstawiają wstępne zalecenia dot. szczepień przeciwko COVID-19 u pacjentów z autoimmunologicznymi i zapalnymi chorobami reumatycznymi, w tym stosujących leki wpływające na aktywność układu odpornościowego oraz personelu medycznego opiekującego się ww. chorymi:

    1. pacjenci z chorobami autoimmunologicznymi i zapalnymi stawów oraz przedstawiciele personelu medycznego opiekującego się ww. chorymi powinni zostać zaszczepieni przeciwko COVID-19, jeśli nie występują ogólne przeciwwskazania,

    2. szczepieniem powinny być objęte także osoby, które w przeszłości były zakażone SARS-CoV-2/chorowały na COVID-19,

    3. u pacjentów, u których planowane jest szczepienie przeciwko innym chorobom zakaźnym, w tym grypie, zaleca się odstęp pomiędzy szczepieniami wynoszący co najmniej 14 dni,

    4. u pacjentów z nowo rozpoznaną chorobą autoimmunologiczną lub zapalną stawów, jeśli ich stan zdrowia na to pozwala, zaleca się szczepienie przed planowanym rozpoczęciem terapii immunosupresyjnej, która potencjalnie może zmniejszyć skuteczność szczepienia,

    5. u pacjentów stosujących glikokortykosteroidy lub klasyczne leki modyfikujące lub leki immunosupresyjne lub leki biologiczne lub inhibitory kinaz janusowych szczepienia najlepiej wykonywać, gdy choroba jest w fazie remisji lub niskiej aktywności, jeśli jest to możliwe,

    6. szczepienie jest najbardziej skuteczne, gdy stopień immunosupresji jest niski, jednak nie zaleca się zmniejszania dawek stosowanych leków lub wstrzymania terapii, jeśli ryzyko zaostrzenia choroby jest umiarkowane lub wysokie,

    7. u pacjentów będących w trakcie terapii i planowanego szczepienia, w przypadku remisji lub niskiej aktywności choroby, doświadczony reumatolog w porozumieniu z pacjentem może podjąć decyzję o stosowaniu najmniejszych skutecznych dawek leków lub krótkim czasowym wstrzymaniu terapii, jeśli w jego opinii może to poprawić skuteczność szczepienia, a ryzyko zaostrzenia choroby jest niskie,

    8. w związku z mechanizmem działania rytuksymabu i jego potencjalnym większym wpływem na skuteczność szczepienia, w przypadku stosowania tego leku należy skonsultować się z reumatologiem w sprawie optymalnego terminu szczepienia,

    9. każdy pacjent, u którego planowane jest szczepienie lub po zaszczepieniu, w przypadku wątpliwości lub obaw związanych ze swoim stanem zdrowia, powinien się skontaktować z doświadczonym reumatologiem, najlepiej prowadzącym jego leczenie,

    10. ostatecznej kwalifikacji do szczepienia, z uwzględnieniem aktualnego stanu zdrowia pacjenta, dokonuje lekarz.

     

         

    dr Marcin Stajszczyk

    Przewodniczący Komisji ds. Polityki
    Zdrowotnej i Programów Lekowych
    Polskiego Towarzystwa Reumatologicznego        

         

    prof. Marek Brzosko

    Prezes
    Polskiego Towarzystwa Reumatologicznego
    Konsultant Krajowy w dziedzinie reumatologii

     

    Członkowie ZG PTR

    prof. dr hab. n. med. Marek Brzosko

    prof. nadz. dr n. med. Bogdan Batko

    prof. dr hab. n. med. Sławomir Jeka

    prof. dr hab. n. med. Eugeniusz J. Kucharz

    prof. dr hab. n. med. Piotr Leszczyński

    dr hab. n. med. Hanna Przepiera-Będzak

    prof. nadzw. dr hab. n. med. Marzena Olesińska

    prof. dr hab. n. med. Włodzimierz Samborski

    dr n. med. Marcin Stajszczyk

    prof. dr hab. n. med. Piotr Wiland

    prof. nadzw. dr hab. n. med. Zbigniew Żuber

  • Nekrolog

    Z głębokim żalem zawiadamiamy, że dnia 27 stycznia 2021 odszedł od nas 

      

     

    śp doktor n. med. Antoni Skura

    Członek Honorowy Polskiego Towarzystwa Reumatologicznego,

    odznaczony przez prezydenta RP Złotym Medalem za Długoletnią Służbę,

    wieloletni Ordynator Oddziału Reumatologii Szpitala Dietla przy ul. Skarbowej,

    Kierownik Poradni Przyszpitalnej,

    współorganizator Zakładu Opieki Zdrowotnej w Brzesku,

    wieloletni Konsultant Wojewódzki w dziedzinie reumatologii,

    wspaniały człowiek i lekarz, znakomity nauczyciel wielu pokoleń reumatologów.

     

    Pozostanie na zawsze w naszej pamięci

    Rodzinie i współpracownikom składamy wyrazy głębokiego współczucia

     

    Zarząd Oddziału Małopolskiego PTR

     

     

                   

  • The European Medicines Agency’s EU conditional marketing authorisations for COVID-19 vaccines

    20.01.2021
     
    Few medicines are awaited as eagerly as COVID-19 vaccines. Extraordinary efforts by scientists, regulators, and developers enabled the European Medicines Agency (EMA) to recommend the first EU conditional marketing authorisation (CMA) for the BioNTech COVID-19 mRNA vaccine (nucleoside-modified) BNT162b2 (Comirnaty)(1some 9 months after the COVID-19 pandemic was declared. On Dec 21, 2020, the European Commission granted CMA, following the EMA's positive opinion, to BNT162b2 for active immunisation of individuals aged 16 years and older to prevent COVID-19, which is caused by the severe acute respiratory syndrome coronavirus 2 (SARS-CoV-2). (2)
    CMA is used in EU legislation for emergency situations in response to public health threats. This authorisation requires demonstration of a positive benefit–risk balance, allowing for additional post-marketing data to be provided on the condition that the company supplies these data as specific obligations within defined timelines. Specific obligations generally include clinical studies and exceptionally, in the context of emergencies, studies to provide further assurance on the pharmaceutical quality of the vaccines. The EMA's evaluation was expedited by making use of rolling reviews, specifically designed by the EMA, that allowed assessment of discrete datasets as soon as they became available. The EMA collaborated with several non-EU regulators and WHO throughout the assessment, under existing confidentiality arrangements, and has engaged with the International Coalition of Medicines Regulatory Authorities to ensure global alignment.(3)
    Vaccine efficacy of BNT162b2 in the pivotal trial, which is still ongoing (NCT04368728), was high at 95% (95% CI 90·3–97·6) and the safety profile was adequate.(4The most commonly reported adverse reactions include injection site pain, fatigue, headache, myalgia, chills, arthralgia, and pyrexia, and safety aspects are included in the EU's risk management plan.(5)
    Currently, the only important identified risk is anaphylaxis. Vaccine-associated enhanced disease will be monitored as a potential risk, although it is at present a theoretical concern not observed with COVID-19 vaccines. Although there might be challenges in keeping participants in placebo groups in ongoing phase 3 clinical trials, long-term safety and efficacy follow-up of trial participants, possibly for up to 24 months, is planned.(5)
    On Jan 6, 2021, a second COVID-19 mRNA vaccine from Moderna received CMA approval in the EU after clinical trial evidence showed similar efficacy (94·1%, [89·3–96·8]) and safety (6),(7of the Moderna vaccine compared to the BNT162b2 vaccine. A robust integrated system to monitor COVID-19 vaccine safety and effectiveness in the post-approval stage will rely on specific pharmacovigilance activities run by the sponsor, the independent data collection and analysis (8provided by the EU national competent authorities, and the joint European Centre for Disease Prevention and Control (ECDC)–EMA efforts to monitor safety and effectiveness.
    Genetic variants of SARS-CoV-2 are emerging, (9), (10) requiring continuous monitoring of COVID-19 vaccine performance over time. Available data suggest that BNT162b2 elicits cross-neutralising activity against genetic variants of SARS-CoV-2 that differ from the vaccine strain, (1but further information and analyses will be needed, particularly for variants with multiple mutations, including in the receptor binding domain of the spike protein. Discussion is underway on what would be the regulatory requirements to support a change in the composition of the vaccines, addressing the need for the timely availability of such information to meet the public health demand.
    Figure thumbnail fx1
     Copyright © 2021 Alain Jocard/Getty Images
     
    Vaccines that reduce symptomatic disease have a crucial role in reducing the burden of COVID-19. However, the achievement of high vaccination coverage globally is expected to take considerable time and the ability of COVID-19 vaccines to prevent infection and transmission remains unknown.1 In the meantime, other public health measures, such as use of face masks, physical distancing, and good respiratory and hand hygiene remain essential.
    The efficacy of BNT162b2 was apparent after about 10–14 days from administration of the first dose and before the administration of the second dose 21 days afterwards (the range in the clinical study was 19–42 days).(2Similar considerations would apply to the Moderna COVID-19 vaccine, notwithstanding the slightly different schedule with a second dose given with an interval of 28 days (dosing window allowed in the clinical study 21–42 days).(7These findings have led some public health authorities to consider delayed administration of a second dose to maximise the numbers of people receiving the first immunisation. There are no clinical data at present that would confirm prolonged protection after a first dose beyond the intervals studied in the clinical trials, preventing the possibility for a regulatory approval of an extended dosing interval. Additionally, the levels of neutralising antibodies elicited by the first dose of these vaccines are low,(1 which would call for caution with respect to the possibility of reduced protection the longer the second dose is delayed and given the possible rapid emergence of vaccine escape genetic variants of SARS-CoV-2.
    There is public health interest in understanding the interchangeability of different COVID-19 vaccines once they are approved, and, particularly, whether heterologous boosting might be suitable or even preferable. Evidence from well designed clinical trials will need to be obtained before any such approaches are put into practice. The EMA has liaised continuously with the ECDC and national immunisation technical advisory groups in the EU to explain the regulatory views on all the aspects mentioned and to stay informed about the planned vaccination strategies in different European countries.
    There is an urge to start vaccination campaigns without delay but such campaigns cannot come with a lowering of the approval standards. Although the EU is expediting the scientific assessment and granting of CMAs for COVID-19 vaccines, the evaluation of marketing authorisation applications with all the necessary safeguards and controls takes longer than the review used by some countries to grant emergency use authorisations.(11)
     A CMA provides a controlled and robust framework to ensure that all pharmacovigilance, manufacturing controls, including batch controls for vaccines, and other post-approval obligations apply in a legally binding way and are evaluated and acted on by the EMA's scientific committees on a continuous basis. These elements ensure a high level of protection to citizens during a mass vaccination campaign. EU member states could have opted for emergency use in their own territory but have chosen a more robust, unified EU approach, with a joint assessment benefiting all member states and prioritising citizens' safety across Europe equally.
    Further to the approval timelines of the new COVID-19 vaccines, roll-out of vaccination campaigns and vaccine uptake in EU member states will also depend on several factors such as limited initial vaccine supplies and effective deployment.
    The approvals of the first COVID-19 vaccines in the EU are a key milestone in the response to COVID-19. The first EU marketing authorisations for COVID-19 vaccines not only offer hope to control the pandemic but also provide proof of concept for a new approach to vaccine development in response to future emerging health threats.
    MC is the Chair of the EMA's COVID-19 Task Force. HE is the Chair of the EMA's Committee for Medicinal Products for Human Use. SS is the Chair of the EMA's Pharmacovigilance Risk Assessment Committee. EC is Executive Director of the EMA. We declare no other competing interests. The views expressed in this Comment are the personal views of the authors and may not be understood or quoted as being made on behalf of or reflecting the position of the EMA or one of its committees or working parties.
     

    References

     

    European Medicines Agency, 1083 HS Amsterdam, Netherlands (MC, HE, SS, EM);
    Federal Institute for Drugs and Medical Devices, European Union and
    International Affairs, Bonn, Germany (HE); Medicines Evaluation Board, Utrecht,
    Netherlands (SS)
    1 European Medicines Agency. Comirnaty assessment report. Dec 21, 2020.
    https://www.ema.europa.eu/en/documents/assessment-report/
    comirnaty-epar-public-assessment-report_en.pdf (accessed Jan 8, 2021).
    2 European Medicines Agency. Comirnaty EU product information. 2020.
    https://www.ema.europa.eu/en/documents/product-information/
    comirnaty-epar-product-information_en.pdf (accessed Jan 8, 2021).
    3 International Coalition of Medicines Regulatory Authorities.
    ICMRA statement on clinical trials. June 24, 2020. http://icmra.info/
    drupal/news/statement_on_clinical_trials (accessed Jan 8, 2021).
    4 Polack FP, Thomas SJ, Kitchin N, et al. Safety and efficacy of the
    BNT162b2 mRNA Covid-19 vaccine. N Engl J Med 2020; 383: 2603–15.
    Comment
    www.thelancet.com Published online January 13, 2021 https://doi.org/10.1016/S0140-6736(21)00085-4 3
    5 European Medicines Agency. Comirnaty risk management plan.
    Dec 21, 2020. https://www.ema.europa.eu/en/documents/rmp/comirnatyepar-
    risk-management-plan_en.pdf (accessed Jan 8, 2021).
    6 European Medicines Agency. EMA recommends COVID-19 vaccine Moderna
    for authorisation in the EU. Jan 6, 2021. https://www.ema.europa.eu/en/
    news/ema-recommends-covid-19-vaccine-moderna-authorisation-eu
    (accessed Jan 8, 2021).
    7 European Medicines Agency. COVID-19 Moderna vaccine EU product
    Information 2021. https://www.ema.europa.eu/en/documents/productinformation/
    covid-19-vaccine-moderna-product-information_en.pdf
    (accessed Jan 8, 2021).
    8 European Medicines Agency. Pharmacovigilance plan for COVID-19 vaccines.
    2020. https://www.ema.europa.eu/en/documents/other/
    pharmacovigilance-plan-eu-regulatory-network-covid-19-vaccines_en.pdf
    (accessed Jan 8, 2021).
    9 European Centre for Disease Prevention and Control. Threat assessment
    brief on SARS-CoV-2 variant in United Kingdom. Dec 20, 2020.
    https://www.ecdc.europa.eu/en/publications-data/threat-assessment-briefrapid-
    increase-sars-cov-2-variant-united-kingdom (accessed Jan 8, 2021).
    10 European Centre for Disease Prevention and Control. Risk related to spread
    of new SARSCoV-2 variants of concern in the EU/EEA. Dec 29, 2020.
    https://www.ecdc.europa.eu/sites/default/files/documents/COVID-19-riskrelated-
    to-spread-of-new-SARS-CoV-2-variants-EU-EEA.pdf (accessed
    Jan 8, 2021).
    11 European Commission Regulation (EC) No 507/2006 of 29 March 2006 on
    the conditional marketing authorisation for medicinal products for human
    use falling within the scope of Regulation (EC) No 726/2004 of the
    European Parliament and of the Council. https://ec.europa.eu/health//sites/
    health/files/files/eudralex/vol-1/reg_2006_507/reg_2006_507_en.pdf
    (accessed Jan 8, 2021).

  • Nekrolog

     

    Z wielkim smutkiem przyjęliśmy wiadomość o śmierci

     

     

     

     

     

    śp. doktora n. med. Wiesława Romanowskiego

     

    członka honorowego

    Polskiego Towarzystwa Reumatologicznego

    odznaczonego Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski

    uhonorowanego statuetką „ Dobry Duch Reumatologii Wielkopolskiej”

    Dyrektora Ośrodka Reumatologicznego w Śremie w latach 1964-2002

     

    Odszedł wybitny lekarz kochający życie i drugiego człowieka

     

    Rodzinie i Współpracownikom

     

    składamy wyrazy głębokiego współczucia

     

    Zarząd Główny i członkowie

    Polskiego Towarzystwa Reumatologicznego

     

     

                   

  • Stanowisko Zarządu Głównego Polskiego Towarzystwa Reumatologicznego i konsultanta krajowego w dziedzinie reumatologii dotyczące szczepień przeciwko COVID-19 u pacjentów z autoimmunologicznymi i zapalnymi chorobami reumatycznymi

    12 stycznia 2021 r.

     

    W związku z rejestracją i warunkowym dopuszczeniem do obrotu w Unii Europejskiej, a tym samym w Polsce, szczepionek przeciwko COVID-19 i rozpoczęciem w Polsce programu szczepień, Polskie Towarzystwo Reumatologiczne i konsultant krajowy w dziedzinie reumatologii, w oparciu o aktualną dostępną wiedzę medyczną, przedstawiają stanowisko dot. szczepień dla pacjentów z  autoimmunologicznymi i zapalnymi chorobami reumatycznymi, w tym leczonych immunosupresyjnie. Wraz z dostępnością nowych danych stanowisko może być modyfikowane w przyszłości.

    Aktualnie w ramach Narodowego Programu Szczepień w Polsce dostępna są szczepionki firm Pfizer/BionTech (BNT162b2) oraz Moderna (mRNA-1273). Obie szczepionki zostały przebadane w randomizowanych badaniach klinicznych i wykazują podobny, wysoki stopień skuteczności przeciwko zachorowaniu na COVID-19 (95% i 94,1%, odpowiednio). Obie szczepionki należą do nowej grupy szczepionek mRNA.Są one szczepionkami syntetycznymi, nieżywymi, które nie mogą wywołać choroby wirusowej oraz nie prowadzą do zmian informacji genetycznej, czyli DNA, osoby zaszczepionej. 

    Szczepionki mRNA mogą być bezpiecznie stosowane u pacjentów z chorobami autoimmunologicznymi i zapalnymi stawów, a także u pacjentów otrzymujących leki wpływające na układ odpornościowy. Dotychczas nie wykazano niekorzystnego wpływu szczepionek mRNA na przebieg autoimmunologicznych i zapalnych chorób reumatycznych oraz w oparciu o aktualną wiedzę medyczną brak jest teoretycznych podstaw do takich obaw. W przypadku innych martwych szczepionek udowodniono, że są one skuteczne u pacjentów z obniżoną odpornością, w tym stosujących leki biologiczne. Potencjalnie mniejsza skuteczność szczepienia u pacjentów stosujących glikokortykosteroidy lub klasyczne leki modyfikujące przebieg choroby lub leki immunosupresyjne lub leki biologiczne lub inhibitory kinaz janusowych będzie dla pacjenta lepsza niż uniknięcie szczepienia.

    Polskie Towarzystwo Reumatologiczne i konsultant krajowy w dziedzinie reumatologii stoją na stanowisku, że Narodowy Program Szczepień powinien dopuszczać możliwość ustalania terminu szczepienia pacjentów z chorobami autoimmunologicznymi leczonych immunosupresyjnie nie tylko z uwzględnieniem wieku chorych, ale także ich stanu zdrowia i najoptymalniejszego czasu szczepienia pozwalającego uzyskać najlepszy efekt kliniczny.

    Polskie Towarzystwo Reumatologiczne i konsultant krajowy w dziedzinie reumatologii zwracają także uwagę, że  szczepienie przeciwko COVID-19 personelu medycznego, w tym lekarzy, pielęgniarek i rehabilitantów mających bezpośredni kontakt z pacjentami stanowi istotne działanie ograniczające transmisję infekcji wśród chorych.

    W oparciu o aktualną wiedzę medyczną Polskie Towarzystwo Reumatologiczne i konsultant krajowy w dziedzinie reumatologii przedstawiają wstępne zalecenia dot. szczepień przeciwko COVID-19 u pacjentów z autoimmunologicznymi i zapalnymi chorobami reumatycznymi, w tym stosujących leki wpływające na aktywność układu odpornościowego oraz personelu medycznego opiekującego się ww. chorymi:

    1. pacjenci z chorobami autoimmunologicznymi i zapalnymi stawów oraz przedstawiciele personelu medycznego opiekującego się ww. chorymi powinni zostać zaszczepieni przeciwko COVID-19, jeśli nie występują ogólne przeciwwskazania,
    2. szczepieniem powinny być objęte także osoby, które w przeszłości były zakażone SARS-CoV-2/chorowały na COVID-19,
    3. u pacjentów, u których planowane jest szczepienie przeciwko innym chorobom zakaźnym, w tym grypie, zaleca się odstęp pomiędzy szczepieniami wynoszący co najmniej 14 dni,
    4. u pacjentów z nowo rozpoznaną chorobą autoimmunologiczną lub zapalną stawów, jeśli ich stan zdrowia na to pozwala, zaleca się szczepienie przed planowanym rozpoczęciem terapii immunosupresyjnej, która potencjalnie może zmniejszyć skuteczność szczepienia,
    5. u pacjentów stosujących glikokortykosteroidy lub klasyczne leki modyfikujące lub leki immunosupresyjne lub leki biologiczne lub inhibitory kinaz janusowych szczepienia najlepiej wykonywać, gdy choroba jest w fazie remisji lub niskiej aktywności, jeśli jest to możliwe,
    6. szczepienie jest najbardziej skuteczne, gdy stopień immunosupresji jest niski, jednak nie zaleca się zmniejszania dawek stosowanych leków lub wstrzymania terapii, jeśli ryzyko zaostrzenia choroby jest umiarkowane lub wysokie,
    7. u pacjentów będących w trakcie terapii i planowanego szczepienia, w przypadku remisji lub niskiej aktywności choroby, doświadczony reumatolog w porozumieniu z pacjentem może podjąć decyzję o stosowaniu najmniejszych skutecznych dawek leków lub krótkim czasowym wstrzymaniu terapii, jeśli w jego opinii może to poprawić skuteczność szczepienia, a ryzyko zaostrzenia choroby jest niskie,
    8. w związku z mechanizmem działania rytuksymabu i jego potencjalnym większym wpływem na skuteczność szczepienia, w przypadku stosowania tego leku należy skonsultować się z reumatologiem w sprawie optymalnego terminu szczepienia,
    9. każdy pacjent, u którego planowane jest szczepienie lub po zaszczepieniu, w przypadku wątpliwości lub obaw związanych ze swoim stanem zdrowia, powinien się skontaktować z doświadczonym reumatologiem, najlepiej prowadzącym jego leczenie,
    10. ostatecznej kwalifikacji do szczepienia, z uwzględnieniem aktualnego stanu zdrowia pacjenta, dokonuje lekarz.

     

         

    dr Marcin Stajszczyk

    Przewodniczący Komisji ds. Polityki
    Zdrowotnej i Programów Lekowych
    Polskiego Towarzystwa Reumatologicznego        

         

    prof. Marek Brzosko

    Prezes
    Polskiego Towarzystwa Reumatologicznego
    Konsultant Krajowy w dziedzinie reumatologii

     

    Członkowie ZG PTR

    prof. dr hab. n. med. Marek Brzosko

    prof. nadz. dr n. med. Bogdan Batko

    prof. dr hab. n. med. Sławomir Jeka

    prof. dr hab. n. med. Eugeniusz J. Kucharz

    prof. dr hab. n. med. Piotr Leszczyński

    dr hab. n. med. Hanna Przepiera-Będzak

    prof. nadzw. dr hab. n. med. Marzena Olesińska

    prof. dr hab. n. med. Włodzimierz Samborski

    dr n. med. Marcin Stajszczyk

    prof. dr hab. n. med. Piotr Wiland

    prof. nadzw. dr hab. n. med. Zbigniew Żuber

  • Stanowisko Polskiego Towarzystwa Reumatologicznego i konsultanta krajowego w dziedzinie reumatologii dot. zmian opisów programów lekowych dla pacjentów z chorobami reumatycznymi od 01.01.2021 r.

    Polskie Towarzystwo Reumatologiczne i konsultant krajowy w dziedzinie reumatologii informują, że zgodnie z obwieszczeniem Ministra Zdrowia z dnia 21 grudnia 2020 r. w sprawie wykazu refundowanych leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyrobów medycznych na 1 stycznia 2021 r., kryteria programów lekowych dla pacjentów z łuszczycowym zapaleniem stawów i zesztywniającym zapaleniem stawów kręgosłupa zostały dostosowane do aktualnej wiedzy medycznej i rekomendacji. Jednocześnie w ramach programu lekowego dla pacjentów z łuszczycowym zapaleniem stawów refundacją objęta została jedna nowa substancja czynna, a w ramach programu lekowego dla pacjentów ze spondyloatropatią osiową bez zmian radiograficznych refundacją objęto jeden lek biologiczny biopodobny.

    Zmiana opisów programów dotyczy dwóch programów lekowych:

    LECZENIE AKTYWNEJ POSTACI ŁUSZCZYCOWEGO ZAPALENIA STAWÓW (ŁZS) – program lekowy B.35,

    LECZENIE AKTYWNEJ POSTACI ZESZTYWNIAJĄCEGO ZAPALENIA STAWÓW KRĘGOSŁUPA (ZZSK)– program lekowy B.36. 

    W przypadku obu programów lekowych dokonano zmiany nazwy, podkreślając znaczenie aktywnej postaci ŁZS i ZZSK, jako wskazania do leczenia, co stanowi potwierdzenie faktu zmiany postrzegania chorób zapalnych stawów przez regulatora. Zmiany w opisie obu programów lekowych są w pełni zgodne z propozycjami Polskiego Towarzystwa Reumatologicznego i konsultanta krajowego w dziedzinie reumatologii, a także zostały pozytywnie ocenione przez Radę Przejrzystości AOTMiT.

    Obejmują one:

    • zniesienie administracyjnego ograniczenia czasu leczenia dla pacjentów z ŁZS i ZZSK,

    • umożliwienie pacjentom z ŁZS kwalifikacji do programu od stopnia umiarkowanej aktywności choroby (co najmniej 3 zajęte stawy lub przyczepy ścięgniste lub DAS28 >3,2 lub DAS >2,4),

    • umożliwienie pacjentom z ŁZS z aktywną postacią łuszczycy definiowaną jako PASI >10 oraz DLQI >10 oraz BSA >10 kwalifikację do programu z zajętą mniejszą liczbą stawów lub przyczepów ścięgnistych, czyli z obecnym zapaleniem oraz tkliwością co najmniej jednego stawu lub przyczepu ścięgnistego,

    • w przypadku postaci obwodowej ŁZS usunięcie wymogu potwierdzania zapalenia przyczepów ścięgnistych w badaniu USG lub MR oraz pozostawienie do decyzji lekarza prowadzącego , jako opcji leczenia miejscowego, podania glikokortykosteroidów w okolicę zapalnie zmienionego przyczepu ścięgna (analogicznie jak w przypadku obwodowej postaci spondyloatropatii w programie lekowym B.82),

    • umożliwienie optymalizacji dawkowania leków (zmniejszanie dawek lub wydłużanie odstępu pomiędzy kolejnymi dawkami) u wszystkich pacjentów, u których uzyskano cel terapii,

    • ujednolicenie opisu dot. terminów oceny skuteczności leczenia i badań monitorujących oraz zwiększenie marginesu dla wszystkich wizyt do 1 miesiąca.

    Powyższe zmiany to kolejny milowy krok w poszerzaniu dostępu do terapii dla pacjentów z chorobami zapalnymi stawów w Polsce, stanowiący wspólny sukces Polskiego Towarzystwa Reumatologicznego, konsultanta krajowego w dziedzinie reumatologii, AOTMiT i Ministra Zdrowia. Leczenie zgodnie z aktualną wiedzą medyczną i rekomendacjami może pozwolić na uzyskanie i utrzymanie remisji oraz zachowanie pełnej sprawności u co raz większej liczby pacjentów.

    Dla pacjentów z aktywną postacią ŁZS refundacją objęto nową substancję czynną – Ixekizumab (Taltz, 80 mg), kolejny lek z grupy inhibitorów IL-17. W ramach programu lekowego B.35 ixekizumab jest dostępny zarówno w pierwszej, jak i kolejnych liniach terapii po nieskuteczności lub nietolerancji innych leków. Zgodnie z ChPL produkt leczniczy Taltz jest wskazany do stosowania w monoterapii lub w skojarzeniu metotreksatem. Zalecana dawka to 160 mg podana we wstrzyknięciach podskórnych (dwa wstrzyknięcia po 80 mg) w tygodniu 0, a następnie dawka 80 mg (jedno wstrzyknięcie) podawana raz na 4 tygodnie. U pacjentów z łuszczycowym zapaleniem stawów i współistniejącą łuszczycą plackowatą o nasileniu umiarkowanym do ciężkiego zalecany schemat dawkowania jest taki sam, jak w łuszczycy plackowatej czyli zalecana dawka to 160 mg podane we wstrzyknięciach podskórnych (dwa wstrzyknięcia po 80 mg) w tygodniu 0, następnie 80 mg (jedno wstrzyknięcie) podawane w tygodniu 2, 4, 6, 8, 10 i 12, a następnie dawka podtrzymująca wynosząca 80 mg (jedno wstrzyknięcie) podawana raz na 4 tygodnie.

    Dla pacjentów z postacią osiową spondyloatropatii w programie lekowym B.82 refundacją objęto pierwszy lek biologiczny biopodobny dla etanerceptu – Erelzi w dawce 25 mg i 50 mg. Jednocześnie w tym samym programie refundacją objęto lek Enbrel w dawce 25 mg (lek Enbrel w dawce 50 mg został objęty refundacją w programie lekowym B.82 od 1 września 2020 r.).

    Polskie Towarzystwo Reumatologiczne i konsultant krajowy w dziedzinie reumatologii z satysfakcją przyjmują decyzję Ministra Zdrowia dot. dostosowania opisów programów lekowych dla pacjentów z ŁZS i ZZSK do aktualnej wiedzy medycznej i rekomendacji oraz refundacji nowych leków. Ich celem jest zwiększanie dostępu pacjentów do skutecznych terapii oraz poprawa efektywności leczenia.

    Polskie Towarzystwo Reumatologiczne i konsultant krajowy w dziedzinie reumatologii wyrażają głęboką nadzieję, że zgodnie z propozycją PTR i pozytywną opinią AOTMiT, analogiczne zmiany w opisie programów lekowych dla pacjentów z reumatoidalnym zapaleniem stawów i młodzieńczym idiopatycznym zapaleniem stawów (program lekowy B.33) oraz spondyloatropatią bez zmian radiograficznych (program lekowy B.82), dostosowujące kryteria do aktualnej wiedzy medycznej i rekomendacji, decyzją Ministra Zdrowia wejdą w życie od 1 marca 2021 r. Ufamy, że Minister Zdrowia zagwarantuje równy dostęp do terapii, odpowiadający aktualnej wiedzy medycznej, wszystkim pacjentom z zapalnymi chorobami stawów leczonym w ramach programów lekowych, co pozwoli na prowadzenie skutecznej terapii pacjentów z poszanowaniem ich ustawowych praw.

     

    dr Marcin Stajszczyk

    Przewodniczący Komisji ds. Polityki
    Zdrowotnej i Programów Lekowych
    Polskiego Towarzystwa Reumatologicznego        

         

    prof. Marek Brzosko

    Prezes
    Polskiego Towarzystwa Reumatologicznego
    Konsultant Krajowy w dziedzinie reumatologii

  • Stanowisko Polskiego Towarzystwa Reumatologicznego i konsultanta krajowego w dziedzinie reumatologii dot. opinii AOTMiT nt. koniecznych zmian w programach lekowych dla pacjentów z ZZSK i ŁZS

    Polskie Towarzystwo Reumatologiczne i konsultant krajowy w dziedzinie reumatologii informują, że w dniu 9 listopada 2020 r. odbyło się posiedzenie Rady Przejrzystości AOTMiT, na którym, zgodnie ze zleceniem Ministra Zdrowia, oceniono proponowane przez Polskie Towarzystwo Reumatologiczne i konsultanta krajowego w dziedzinie reumatologii zmiany w opisie programów lekowych:

    LECZENIE ŁUSZCZYCOWEGO ZAPALENIA STAWÓW O PRZEBIEGU AGRESYWNYM (ŁZS) – program lekowy B.35,

    LECZENIE  CIĘŻKIEJ, AKTYWNEJ POSTACI ZESZTYWNIAJĄCEGO ZAPALENIA STAWÓW KRĘGOSŁUPA (ZZSK) – program lekowy B.36. 

    Zaproponowane we wniosku zmiany obejmowały:

    • zniesienie administracyjnego ograniczenia czasu leczenia,
    • umożliwienie pacjentom z ŁZS kwalifikacji do programu od stopnia umiarkowanej aktywności choroby,
    • umożliwienie optymalizacji dawkowania leków (zmniejszanie dawek lub wydłużanie odstępu pomiędzy kolejnymi dawkami) u wszystkich pacjentów, u których uzyskano cel terapii,
    • ujednolicenie opisu dot. terminów oceny skuteczności leczenia i badań monitorujących oraz zwiększenie marginesu dla wszystkich wizyt do 1 m-ca.

    Umożliwienie pacjentom z chorobami zapalnymi stawów w Polsce leczenia zgodnie z aktualną wiedzą medyczną i rekomendacjami może pozwolić na uzyskanie i utrzymanie remisji oraz zachowanie pełnej sprawności u co raz większej liczby pacjentów.

    Polskie Towarzystwo Reumatologiczne i konsultant krajowy w dziedzinie reumatologii z satysfakcją przyjmują, że Rada Przejrzystości wydała pozytywną opinię w przedmiotowej sprawie i uznała za zasadną zmianę treści programów lekowych B.35 i B.36 zgodnie z przedstawionym wnioskiem (opinia Rady Przejrzystości nr 301/2020 i 302/2020 z dnia 9 listopada 2020 roku).

    https://bipold.aotm.gov.pl/assets/files/rada/protokoly/2020_RP/Protokol_RP_46_2020.pdf

    Polskie Towarzystwo Reumatologiczne i konsultant krajowy w dziedzinie reumatologii mają nadzieję, że w wyniku decyzji Ministra Zdrowia powyższe zmiany będą mogły być wprowadzone od 1 stycznia 2021 r.

     

    dr Marcin Stajszczyk

    Przewodniczący Komisji ds. Polityki
    Zdrowotnej i Programów Lekowych
    Polskiego Towarzystwa Reumatologicznego        

         

    prof. Marek Brzosko

    Prezes
    Polskiego Towarzystwa Reumatologicznego
    Konsultant Krajowy w dziedzinie reumatologii

  • RAPORT LECZENIE CHORÓB ZAPALNYCH STAWÓW W POLSCE

    9.11.2020 r.

    RAPORT POLSKIEGO TOWARZYSTWA REUMATOLOGICZNEGO i CEESTAHC

    Leczenie chorób zapalnych stawów w Polsce. Wpływ zniesienia ograniczeń czasu leczenia oraz optymalizacji dawkowania w programach lekowych na budżet płatnika publicznego.

    Choroby zapalne stawów stanowią istotny problem zdrowotny i społeczny. Łączna liczba pacjentów z chorobami zapalnymi stawów w Polsce może sięgać ok. 1 mln. Postęp w leczeniu zapalnych chorób reumatycznych wynika zarówno z poprawy skuteczności leczenia klasycznymi lekami modyfikującymi przebieg choroby, jak i z dostępności do coraz większej liczby innowacyjnych terapii.

    W Polsce leczenie biologiczne oraz inhibitorami JAK jest dostępne dla chorych w lecznictwie szpitalnym w ramach programów lekowych. Określają one kryteria kwalifikacji, oceny skuteczności oraz czasu trwania terapii, których należy przestrzegać, jeśli koszt leczenia ma być refundowany przez płatnika publicznego. W wielu przypadkach kryteria włączenia są zawężone w stosunku do rekomendacji towarzystw naukowych i charakterystyk produktów leczniczych.

    Dostęp do leczenia biologicznego w Polsce pozostaje jednym z najniższych, jeśli nie najniższym w Europie. Liczba pacjentów leczonych w programach lekowych w Polsce z roku na rok nieznacznie rośnie. Wg najnowszych danych z lat 2019 i 2020 odsetek chorych stosujących leki biologiczne lub inhibitory JAK jest niewiele większy niż w 2018 r. i wynosi ok. 1,7% u pacjentów z RZS, ok. 1,6% u pacjentów z ŁZS i ok. 2,3% u pacjentów z ZZSK.

    Objęcie refundacją leków biologicznych biopodobnych w Polsce spowodowało znaczne obniżenie rocznych kosztów terapii, co przyczyniło się do istotnych oszczędności płatnika publicznego. Zgodnie ze składanymi na przestrzeni wielu ostatnich lat deklaracjami regulatora otwiera to drogę do zmian w opisie programów lekowych, tak żeby były one zgodne z aktualną wiedzą medyczną i rekomendacjami towarzystw naukowych.

    Udział poszczególnych leków w programach lekowych w reumatologii pokazuje, że lekami preferowanymi pozostają nadal, pomimo refundacji kolejnych innowacyjnych cząsteczek, leki biologiczne, dla których refundacją objęte zostały leki biologiczne biopodobne. Udział najtańszych leków zawierających substancje czynne dla adalimumabu, etanerceptu oraz infliksymabu stanowi ok. 51% u pacjentów z RZS/MIZS, ok. 59% u pacjentów z ŁZS i ok. 73% u pacjentów z ZZSK.

    Racjonalne wykorzystanie środków publicznych przez ośrodki reumatologiczne realizujące świadczenia w zakresie programów lekowych sprawia, że pomimo rosnącej liczby pacjentów leczonych w programach, koszty ponoszone przez płatnika publicznego na przestrzeni ostatnich dwóch lat wyraźnie się obniżyły. Roczne oszczędności NFZ w 2019 r. względem 2018 r. wyniosły prawie 42 mln, a 2020 r. względem 2018 r. mogą wynieść wg wstępnych szacunków nawet ponad 60 mln zł.

    Oprócz koniecznych zmian w opisie kryteriów włączenia do terapii dla pacjentów z RZS i ŁZS, umożliwiających leczenie chorych na wcześniejszym etapie, bardzo ważne jest aby pacjenci, którzy już są leczeni mogli być leczeni zgodnie z aktualną wiedzą medyczną. Obecne kryteria określające sposób prowadzenia terapii zmniejszają jej efektywność, niejednokrotnie prowadząc do marnotrawienia środków publicznych z powodu bezpowrotnej utraty efektów terapii. Takim kryterium jest administracyjne ograniczenie czasu skutecznego leczenia.

    Zgodnie z przeprowadzoną analizą zniesienie administracyjnych ograniczeń czasu skutecznego leczenia dla pacjentów z RZS, MIZS, ŁZS, ZZSK i nrSpA przy założeniu utrzymania standardowego dawkowania u wszystkich pacjentów może wiązać się ze wzrostem wydatków NFZ w stosunku rocznym o ok. 13,7 mln zł, co stanowi niecałe 8% obecnych wydatków. Zniesienie administracyjnych ograniczeń czasu skutecznego leczenia dla pacjentów z RZS, MIZS, ŁZS, ZZSK i nrSpA przy założeniu optymalizacji dawkowania może wiązać się ze wzrostem wydatków NFZ w stosunku rocznym o ok. 1,68 mln zł, co stanowi niecały 1% obecnych wydatków.

    Wyniki analizy pokazują, że utrzymywanie administracyjnych ograniczeń czasu leczenia w programach lekowych w reumatologii, poza tym, że jest niezgodne z aktualnymi rekomendacjami i aktualną wiedzą medyczną, nie ma uzasadnienia ekonomicznego.

     

    Pobierz Raport:

    Stajszczyk M., Władysiuk M., Rutkowski J.
    Leczenia chorób zapalnych stawów w Polsce. Wpływ zniesienia ograniczeń czasu leczenia oraz optymalizacji dawkowania w programach lekowych na budżet płatnika publicznego. CEESTAHC / Polskie Towarzystwo Reumatologiczne, Kraków, 2020.

  • Stanowisko Polskiego Towarzystwa Reumatologicznego i konsultanta krajowego w dziedzinie reumatologii dot. opinii AOTMiT nt. koniecznych zmian w programach lekowych dla pacjentów z RZS, MIZS i SpA

    Polskie Towarzystwo Reumatologiczne i konsultant krajowy w dziedzinie reumatologii informują, że w dniu 23 listopada 2020 r. odbyło się posiedzenie Rady Przejrzystości AOTMiT, na którym, zgodnie ze zleceniem Ministra Zdrowia, oceniono proponowane przez Polskie Towarzystwo Reumatologiczne i konsultanta krajowego w dziedzinie reumatologii zmiany w opisie programów lekowych: 

    LECZENIE REUMATOIDALNEGO ZAPALENIA STAWÓW (RZS) i MŁODZIEŃCZEGO IDIOPATYCZNEGO ZAPALENIA STAWÓW (MIZS) O PRZEBIEGU AGRESYWNYM – program lekowy B.33,

    LECZENIE PACJENTÓW Z CIĘŻKĄ AKTYWNĄ POSTACIĄ SPONDYLOARTROPATII (SpA) BEZ ZMIAN RADIOGRAFICZNYCH CHARAKTERYSTYCZNYCH DLA ZZSK – program lekowy B.82.

    Zaproponowane w zleceniu Ministra Zdrowia zmiany obejmowały:

    • zniesienie administracyjnego ograniczenia czasu leczenia w RZS i SpA,
    • możliwość kwalifikacji do programu pacjentów z RZS z umiarkowaną aktywnością choroby,
    • możliwość kwalifikacji do programu pacjentów z RZS, u których występują czynniki ryzyka złej prognozy po nieskuteczności leczenia metotreksatem,
    • możliwość oceny skuteczności leczenia klasycznymi terapiami modyfikującymi po 3 miesiącach dla każdego leku,
    • umożliwienie optymalizacji dawkowania leków (zmniejszanie dawek lub wydłużanie odstępu pomiędzy kolejnymi dawkami) u wszystkich pacjentów, u których uzyskano cel terapii,
    • u pacjentów z RZS, u których leczenie zostało wstrzymane, możliwy powrót do terapii zawsze w przypadku braku utrzymywania się co najmniej niskiej aktywności choroby,
    • ujednolicenie opisu terminów oceny skuteczności leczenia i badań monitorujących oraz zrównanie marginesu dla wszystkich wizyt.

    Powyższe proponowane zmiany obejmowały wszystkich pacjentów leczonych w programach lekowych bez względy na rodzaj stosowanej terapii. Umożliwienie wszystkim pacjentom z chorobami zapalnymi stawów w Polsce leczenia zgodnie z aktualną wiedzą medyczną i rekomendacjami może pozwolić na uzyskanie i utrzymanie remisji oraz zachowanie pełnej sprawności u co raz większej liczby pacjentów.

    Polskie Towarzystwo Reumatologiczne i konsultant krajowy w dziedzinie reumatologii z satysfakcją przyjmują, że Rada Przejrzystości wydała pozytywną opinię w przedmiotowej sprawie i uznała za zasadną zmianę treści programów lekowych B.33 i B.82 zgodnie z przedstawionym wnioskiem(opinia Rady Przejrzystości nr 319 /2020 i 320/2020 z dnia 23 listopada 2020 roku).

    Pozytywna opinia Rady Przejrzystości dot. wszystkich proponowanych zmian dla wszystkich leków refundowanych w ramach programów lekowych B.33 i B.82 i jest tożsama z opinią dot. programów lekowych B.35 i B.36, co jest zgodne z aktualną wiedzą medyczną.

    https://bipold.aotm.gov.pl/assets/files/rada/protokoly/2020_RP/Protokol_RP_48_2020.pdf

    Zgodnie z danymi zaprezentowanymi przez PTR i CEESTAHC zniesienie ograniczeń czasu leczenia dla wszystkich leków we wszystkich programach reumatologicznych nie będzie się wiązało z istotnym kosztem dla płatnika publicznego. Polskie Towarzystwo Reumatologiczne i konsultant krajowy w dziedzinie reumatologii mają nadzieję, że w wyniku decyzji Ministra Zdrowia wszystkie postulowane zmiany będą mogły wejść w życie od 1 stycznia 2021 r.

    Ufamy, że Minister Zdrowia zagwarantuje równy dostęp do terapii, odpowiadający aktualnej wiedzy medycznej, wszystkim chorym z RZS, MIZS, ŁZS, ZZSK i SpA leczonym w ramach programów lekowych, co pozwoli na skuteczne leczenie pacjentów z poszanowaniem ich ustawowych praw.

     

    dr Marcin Stajszczyk

    Przewodniczący Komisji ds. Polityki
    Zdrowotnej i Programów Lekowych
    Polskiego Towarzystwa Reumatologicznego        

         

    prof. Marek Brzosko

    Prezes
    Polskiego Towarzystwa Reumatologicznego
    Konsultant Krajowy w dziedzinie reumatologii

  • Stanowisko Polskiego Towarzystwa Reumatologicznego i konsultanta krajowego w dziedzinie reumatologii dot. dalszych niezbędnych zmian w programach lekowych

    Polskie Towarzystwo Reumatologiczne i konsultant krajowy w dziedzinie reumatologii informują, że z dniem 1 września 2020 r. Minister Zdrowia wprowadził część postulowanych zmian w programach lekowych w reumatologii, zgodnych z propozycją złożoną w Ministerstwie Zdrowia w dniu 24 lutego 2020 r. przez konsultanta krajowego w dziedzinie reumatologii i Polskie Towarzystwo Reumatologiczne.

    Wprowadzone zmiany dot. programu LECZENIE PACJENTÓW Z CIĘŻKĄ, AKTYWNĄ POSTACIĄ  SPONDYLOARTROPATII (SpA) BEZ ZMIAN RADIOGRAFICZNYCH CHARAKTERYSTYCZNYCH DLA ZZSK (ICD-10 M46.8). Spośród proponowanych przez konsultanta krajowego w dziedzinie reumatologii i Polskie Towarzystwo Reumatologiczne zmian, Minister Zdrowia uwzględnił następujące:

    • umożliwienie kwalifikacji do programu na podstawie obowiązujących kryteriów klasyfikacyjnych postaci osiowej i obwodowej SpA wg ASAS
    • umożliwienie zmniejszania dawek leków lub wydłużenia odstępu pomiędzy kolejnymi dawkami u wszystkich pacjentów, u których uzyskano cel terapii
    • zniesienie obligatoryjności badania USG lub MR w celu potwierdzenia rozpoznania oraz miejscowej iniekcji GKS u pacjentów z zapaleniem przyczepów ścięgnistych w postaci obwodowej SpA

    Proponowane dalsze zmiany w poszczególnych programach lekowych są zależne od stopnia aktualnego dostosowania ich zapisów do obowiązujących rekomendacji i aktualnej wiedzy medycznej i obejmują przede wszystkim:

    1. LECZENIE REUMATOIDALNEGO ZAPALENIA STAWÓW i MŁODZIEŃCZEGO IDIOPATYCZNEGO ZAPALENIA STAWÓW O PRZEBIEGU AGRESYWNYM  (ICD-10  M 05, M 06, M 08) – program lekowy – załącznik B.33:

    • zniesienie administracyjnego ograniczenia czasu leczenia
    • umożliwienie pacjentom z RZS z umiarkowaną aktywnością choroby kwalifikacji do programu
    • umożliwienie pacjentom z RZS, u których występują czynniki ryzyka złej prognozy kwalifikacji do programu po nieskuteczności leczenia metotreksatem
    • umożliwienie zmniejszania dawek leków lub wydłużenia odstępu pomiędzy kolejnymi dawkami u wszystkich pacjentów, u których uzyskano cel terapii

    2. LECZENIE ŁUSZCZYCOWEGO ZAPALENIA STAWÓW O PRZEBIEGU AGRESYWNYM (ŁZS) (ICD-10  L 40.5, M 07.1, M 07.2, M 07.3) – program lekowy – załącznik B.35:

    • zniesienie administracyjnego ograniczenia czasu leczenia
    • umożliwienie pacjentom z postacią obwodową ŁZS z umiarkowaną aktywnością choroby kwalifikacji do programu
    • umożliwienie zmniejszania dawek leków lub wydłużenia odstępu pomiędzy kolejnymi dawkami u wszystkich pacjentów, u których uzyskano cel terapii

    3. LECZENIE  CIĘŻKIEJ, AKTYWNEJ POSTACI ZESZTYWNIAJĄCEGO ZAPALENIA STAWÓW KRĘGOSŁUPA (ZZSK) (ICD-10  M 45) – program lekowy – załącznik B.36:

    • zniesienie administracyjnego ograniczenia czasu leczenia
    • umożliwienie zmniejszania dawek leków lub wydłużenia odstępu pomiędzy kolejnymi dawkami u wszystkich pacjentów, u których uzyskano cel terapii

    4. LECZENIE PACJENTÓW Z CIĘŻKĄ, AKTYWNĄ POSTACIĄ  SPONDYLOARTROPATII (SpA) BEZ ZMIAN RADIOGRAFICZNYCH CHARAKTERYSTYCZNYCH DLA ZZSK (ICD-10 M46.8) – program lekowy – załącznik B.82:

    • zniesienie administracyjnego ograniczenia czasu leczenia

    Umożliwienie pacjentom z chorobami zapalnymi stawów w Polsce leczenia zgodnie z aktualną wiedzą medyczną i rekomendacjami może pozwolić na uzyskanie i utrzymani remisji u co raz większej liczby pacjentów, a w dłuższej perspektywie na dalsze ograniczanie pośrednich kosztów tych chorób.

    Polskie Towarzystwo Reumatologiczne i konsultant krajowy w dziedzinie reumatologii postulują również wprowadzenie nowego świadczenia w programach lekowych pod postacią „rocznego ryczałtu ambulatoryjnego” stanowiącego 12-krotność pojedynczej wizyty ambulatoryjnej, co w jeszcze większym stopniu pozwoli na dostosowanie harmonogramu wizyt pacjentów do ich potrzeb, co jest szczególnie ważne w okresie epidemii.

    Polskie Towarzystwo Reumatologiczne i konsultant krajowy w dziedzinie reumatologii mają nadzieję, że zgodnie z deklaracją przedstawicieli MZ, dalsze niezbędne zmiany będą mogły być wprowadzone od 1 listopada 2020 r. Najważniejszą z nich we wszystkich programach lekowych pozostaje nadal zniesienie administracyjnego ograniczenia czasu leczenia, co również nabiera dodatkowego szczególnego znaczenia w czasie epidemii. Opublikowane dotychczas wyniki badań wskazują, że stosowanie leczenia biologicznego oraz inhibitorów kinaz janusowych nie wiąże się z ryzykiem cięższego przebiegu COVID-19, a w przypadku części leków może nawet zmniejszać ryzyko hospitalizacji pacjentów z COVID-19. Z kolei stosowanie GKS, których pacjent może wymagać z powodu zaostrzenia choroby po odstawieniu leczenia w programie, zwiększa ryzyko hospitalizacji u pacjentów reumatologicznych z COVID-19. W związku z tym odstawienie leczenia w programie lekowym powinno być pozostawione do decyzji lekarza, a nie wynikać z regulacji administracyjnych, ponieważ może stanowić zagrożenie zdrowia i życia pacjentów.

    Polskie Towarzystwo Reumatologiczne i konsultant krajowy w dziedzinie reumatologii stoją na stanowisku, że zaproponowane ogólne propozycje zmian w opisie programów, w tym zniesienie ograniczeń czasu leczenia, powinny również obejmować inne programy lekowe w chorobach autoimmunologicznych w gastroenterologii i dermatologii, do których analogiczne propozycje zmian także zostały przesłane do MZ przez konsultantów krajowych w tych dziedzinach po złożeniu propozycji zmian do programów reumatologicznych. Skoordynowane zmiany we wszystkich programach lekowych w tych trzech obszarach będą w największym stopniu korzystne dla pacjentów.

    dr Marcin Stajszczyk

    Przewodniczący Komisji ds. Polityki
    Zdrowotnej i Programów Lekowych
    Polskiego Towarzystwa Reumatologicznego        

         

    prof. Marek Brzosko

    Prezes
    Polskiego Towarzystwa Reumatologicznego
    Konsultant Krajowy w dziedzinie reumatologii

  • Nekrolog

     

    Z wielkim smutkiem przyjęliśmy wiadomość o śmierci

     

     

     

     prof. dr hab. n. med.

    Katarzyny Rostropowicz-Denisiewicz

     

     Żegnamy wspaniałego człowieka, lekarza, nauczyciela, naukowca

     

     Rodzinie i Współpracownikom

     

     składamy 

    wyrazy głębokiego współczucia

     

     Zarząd Główny i członkowie

     Polskiego Towarzystwa Reumatologicznego

     

     

                   

  • Komunikat Polskiego Towarzystwa Reumatologicznego i konsultanta krajowego w dziedzinie reumatologii dot. zasad preskrypcji chlorochiny (Arechin) i hydroksychlorochiny (Plaquenil) w schorzeniach reumatologicznych od 1 września 2020 r.

    Polskie Towarzystwo Reumatologiczne i konsultant krajowy w dziedzinie reumatologii informują, że zgodnie z komunikatem Ministra Zdrowia (www.gov.pl), na podstawie obwieszczenia Ministra Zdrowia z dnia 31 sierpnia 2020 r., z dniem 1 września 2020  r. znosi się  ograniczenia w ordynowaniu i wydawaniu produktów leczniczych, zawierających chlorochinę albo hydroksychlorochinę, na jednego pacjenta określone obwieszczeniem Ministra Zdrowia z dnia 1 kwietnia 2020 r. w sprawie ograniczenia w ordynowaniu i  wydawaniu produktów leczniczych na jednego pacjenta (Dz. Urz. Min. Zdrow. poz. 28, http://dziennikmz.mz.gov.pl). To dobra decyzja, oznaczająca powrót możliwości ordynacji powyższych leków z powodu przewlekłych chorób reumatycznych na okres odpowiadający prowadzonemu procesowi terapeutycznemu oraz pozwalająca na ponowną preskrypcje obu leków zgodnie z rekomendacjami i aktualną wiedzą medyczną. Jest to zgodne ze stanowiskiem Polskiego Towarzystwa Reumatologicznego i konsultanta krajowego w dziedzinie reumatologii

    Zgodnie z Charakterystyką Produktu Leczniczego, wskazania reumatologiczne do stosowania leków Arechin (chlorochina, lek refundowany w Polsce) i Plaquenil (hydroksychlorochina, lek nierefundowany w Polsce) to różne postacie tocznia rumieniowatego, w tym postać układowa i toczeń rumieniowaty krążkowy oraz reumatoidalne zapalenie stawów. Ponadto zgodnie z rekomendacjami towarzystw naukowych i wytycznymi leki stosowane są także do leczenia innych postaci zapaleń stawów, w tym nieokreślonych zapaleń stawów, oraz układowych chorób tkanki łącznej, takich jak zespół antyfosfolipidowy, zespół Sjögrena, nieokreślona układowa choroba tkanki łącznej oraz u dzieci z młodzieńczym idiopatycznym zapaleniem stawów. U osób dorosłych znajdują szczególne zastosowanie u kobiet planujących ciążę lub w ciąży. Wszyscy pacjenci stosujący chlorochinę i hydroksycholorochinę ze wskazań reumatologicznych powinni je nadal bezwzględnie kontynuować. Należy pamiętać, że nieuzasadnione odstawienie leków może skutkować zaostrzeniem choroby i wynikającymi z tego powikłaniami. Należy także pamiętać, że aktywna, źle kontrolowana układowa choroba tkanki łącznej i zapalna choroba stawów wiąże się ze zwiększoną podatnością na infekcje per se.

    Przypominamy, że pacjenci nie powinni zażywać chlorochiny i hydroksychlorochiny bez wskazań lekarskich na własną rękę, bo może ich to narazić na groźne powikłania. Należy pamiętać, że stosowanie chlorochiny i hydroksychlorochiny, szczególnie w dużych dawkach, może nieść ze sobą ryzyko retinopatii i nieodwracalnej utraty wzroku. Pacjenci, którzy mają okulistyczne przeciwwskazania nie powinni jej stosować. Podobnie stosowanie leku u pacjentów z przeciwwskazaniami kardiologicznymi i neurologicznymi może skutkować pojawieniem się istotnych powikłań.

    Stanowisko Polskiego Towarzystwa Reumatologicznego i konsultanta krajowego w dziedzinie reumatologii oraz opublikowany nowy komunikat Ministra Zdrowia są zgodne z ze stanowiskiem Europejskiej Agencji Leków (EMA) https://www.ema.europa.eu z dnia 1 kwietnia 2020 r., w którym zaznaczono, że w przypadku COVID-19 chlorochina i hydroksychlorochina powinny być stosowane w ramach badań klinicznych, a poza badaniami klinicznymi można je stosować zgodnie z krajowymi protokołami. EMA podkreśla, że chlorochina i hydroksychlorochina powinny być nadal stosowane w chorobach przewlekłych, ale aby zapobiec zakłóceniom w łańcuchu dostaw, pacjenci powinni otrzymywać standardową, dotychczasową ilość obu leków. Pracownicy służby zdrowia nie powinni ordynować obu leków na okres dłuższy niż czynili to dotychczas.

     

    dr Marcin Stajszczyk

    Przewodniczący Komisji ds. Polityki
    Zdrowotnej i Programów Lekowych
    Polskiego Towarzystwa Reumatologicznego        

         

    prof. Marek Brzosko

    Prezes
    Polskiego Towarzystwa Reumatologicznego
    Konsultant Krajowy w dziedzinie Reumatologii

  • EULAR Global Rheumatology Alliance – ocena wpływu pandemii COVID-19 na przebieg kształcenia w ramach rezydentury z reumatologii

     

     

    Szanowni Państwo,
    Działający w ramach EULAR Global Rheumatology Alliance przygotował ankietę dla rezydentów z reumatologii celem oceny wpływu pandemii COVID-19 na przebieg ich kształcenia w ramach rezydentury z reumatologii.

    Proszę o zapoznanie się z listem od Global Rheumatology Alliance i ankietą dostępną pod linkiem

    link do listu


    (https://rheum‐covid.org/trainee‐survey/)
    i rozpowszechnienie jej w swoich społecznościach w celu zapewnienia szerszego udziału stażystów reumatologii.

    Z poważaniem
    Prof. dr hab. n. med. Marek Brzosko
    Prezes Polskiego Towarzystwa Reumatologicznego 

  • Stanowisko Polskiego Towarzystwa Reumatologicznego i konsultanta krajowego w dziedzinie reumatologii dot. poszerzenia dostępu do innowacyjnych terapii dla pacjentów z chorobami reumatycznymi od 01.09.2020 r.

    Polskie Towarzystwo Reumatologiczne i konsultant krajowy w dziedzinie reumatologii informują, że zgodnie z obwieszczeniem Ministra Zdrowia z dnia 24 sierpnia 2020 r. w sprawie wykazu refundowanych leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyrobów medycznych na 1 września 2020 r., w ramach programów lekowych B.35 i B.82, dla pacjentów z łuszczycowym zapaleniem stawów i spondyloatropatią osiową bez zmian radiograficznych, refundacją objęto dwie nowe cząsteczki:

    • tofacytynib (Xeljanz) w programie lekowym „LECZENIE ŁUSZCZYCOWEGO ZAPALENIA STAWÓW O PRZEBIEGU AGRESYWNYM (ŁZS) (ICD-10  L 40.5, M 07.1, M 07.2, M 07.3)” – załącznik B.35
    • etanercept (Enbrel) w programie lekowym „LECZENIE PACJENTÓWE Z CIĘŻKĄ, AKTYWNĄ POSTACIĄ  SPONDYLOARTROPATII (SpA) BEZ ZMIAN RADIOGRAFICZNYCH CHARAKTERYSTYCZNYCH DLA ZZSK (ICD-10 M46.8)” – załącznik B.82.

    Tofacytnib (Xeljanz), należący do leków z grupy inhibitorów JAK, od 1 września 2020 r. jest dostępny dla pacjentów z łuszczycowym zapaleniem stawów we wszystkich liniach leczenia, zarówno pierwszej, jak i każdej kolejnej po nieskuteczności leków biologicznych refundowanych w programie. Jest to pierwsza innowacyjna terapia doustna dostępna dla pacjentów z ŁZS w Polsce, długo oczekiwana przez chorych i lekarzy reumatologów. Po objęciu refundacją tofacytynibu maksymalna liczba leków jaką można zastosować u jednego pacjenta w terapii sekwencyjnej wzrosła do pięciu. Tofacytynib stanowi także skuteczną opcję leczenia u pacjentów z wrzodziejącym zapaleniem jelita grubego (WZJG) i od 1 września będzie również refundowany w tym wskazaniu. Pacjenci z ŁZS chorujący jednocześnie na WZJG zyskali po raz pierwszy od wielu lat, kolejną nową opcję terapeutyczną, oprócz już dostępnych inhibitorów TNF alfa, inflisymabu i adalimumabu.To bardzo ważna decyzja z punktu widzenia kompleksowej opieki nad pacjentami z chorobami autoimmunologicznymi za co w imieniu pacjentów bardzo dziękujemy.

    Etanercept (Enbrel), należący do grupy inhibitorów TNF alfa, od 1 września 2020 r. jest dostępny dla pacjentów z nieradiograficzną postacią spondyloatropatii we wszystkich liniach leczenia, zarówno pierwszej, jak i drugiej po nieskuteczności certolizumabu pegol refundowanego dotychczas w programie, ale tylko dla pacjentów z postacią osiową choroby (lub osiowo-obwodową) lecz nie dla chorych z izolowaną postacią obwodową spondyloatropatii. Decyzja ministra zdrowia dot. pozycjonowania leku w programie lekowym jest zgodna z wnioskiem o objęcie refundacją, jaki podmiot odpowiedzialny złożył do oceny przez AOTMiT kilka lat temu. W tamtym czasie projekt programu lekowego obejmował wyłącznie postać osiową, co uległo zmianie w 2017 r. po uwagach ekspertów. Z medycznego punktu widzenia i zgodnie ze stanowiskiem Polskiego Towarzystwa Reumatologicznego i konsultanta krajowego w dziedzinie reumatologii nie ma uzasadnienia dla takiego umiejscowienia leku w programie. Mamy nadzieję, że w przyszłości, zarówno ten lek, jak i inne, które zostaną objęte refundacją w tej populacji pacjentów będą dostępne w pełnym zakresie wskazań.

    Ponadto, zgodnie z uwagami Polskiego Towarzystwa Reumatologicznego i konsultanta krajowego w dziedzinie reumatologii, korzystnej dla pacjentów zmianie uległy niektóre kryteria programu lekowego B.82. Nowe zapisy są częścią dużego projektu zmian przesłanego do MZ, którego celem jest modyfikacja kryteriów wszystkich programów leków w reumatologii, ale także dermatologii i gastroenterologii. Wprowadzenie części z nich zostało uzgodnione z Ministerstwem Zdrowia już od 1 września, kolejne, zgodnie z deklaracjami regulatora, będą możliwe od 1 listopada 2020 r. i będą dotyczyły wszystkich programów.

    Najważniejszą zmianą w programie lekowym B.82 obowiązującą od 1 września jest nowy zapis dot. podstawowego kryterium kwalifikacji pacjentów do leczeni, czyli rozpoznania spondyloatropatii zgodnie z obowiązującymi kryteriami ASAS/EULAR. Oznacza to, że każdy pacjent spełniający kryteria klasyfikacyjne ASAS/EULAR dla osiowej lub obwodowej postaci SpA, może być zakwalifikowany obecnie do leczenia, jeśli spełnia jednocześnie pozostałe kryteria programu dot. aktywności klinicznej choroby i nieskuteczności dotychczasowego standardowego leczenia. Wynika z tego, że nie jest już obligatoryjne jednoczasowe występowanie zmian zapalnych w stawach krzyżowo-biodrowych w badaniu rezonansu magnetycznego oraz obecność antygenu HLA B27. Jest to zgodne z aktualną wiedzą medyczną i rekomendacjami i w imieniu pacjentów jesteśmy bardzo wdzięczni za akceptację przez MZ zgłoszonych przez nas propozycji zmian. W związku z objęciem refundacją nowego leku w programie, ale także z uwagi na zmianę kryterium rozpoznania i wyraźne rozróżnienie obu postaci spondyloatropatii – osiowej i/lub obwodowej, zmianie uległa także nazwa programu, która obecnie odnosi się do pacjentów ze spondyloatropatią, a nie tylko spondyloatropatią osiową. Kolejną istotną zmianą w kryteriach kwalifikacji jest usunięcie wymogu potwierdzania zapalenia przyczepów ścięgnistych w badaniu USG lub MR oraz pozostawienie do decyzji lekarza prowadzącego zastosowania jako opcji leczenia miejscowego podania glikokortykosteroidów w okolicę zapalnie zmienionego przyczepu ścięgna w przypadku postaci obwodowej SpA. Powyższe korzystne zmiany dot. kryteriów kwalifikacji w przypadku zapalenia przyczepów ścięgnistych, zgodnie z deklaracją MZ, powinny zostać także zaimplementowane do programu lekowego B.35, tak aby kryteria kwalifikacji dla postaci obwodowej SpA i ŁZS były tożsame w obu programach, jak było dotychczas (z uwagi na ograniczenia czasowe nie zdążono tego zrobić na dzień 1 września).

    W programie lekowym B.82 wprowadzono także zmiany ogólne, które od 1 listopada powinny być także uwzględnione w pozostałych programach lekowych w reumatologii:

    • zwiększono margines czasowy dla pierwszej wizyty monitorującej po 3 miesiącach (90 dniach) z +/- 14 dni do +/- 28 dni, tak jak dla wszystkich pozostałych wizyt,
    • umożliwiono modyfikację dawkowania leków, tj. zmniejszenie dawki lub wydłużenie odstępów pomiędzy dawkami u wszystkich pacjentów, którzy osiągnęli cel terapii zgodnie z obowiązującymi rekomendacjami,
    • zmodyfikowano zapis dot. przerw w leczeniu, wydłużenia czasu leczenia i przesunięciu monitorowania w związku z takimi przerwami, tak, żeby najlepiej służył pacjentom.

    Wierzymy w zapewnienia MZ, że powyższe zmiany zostaną również wprowadzone w pozostałych programach lekowych w reumatologii od 1 listopada.

    Podobnie mamy nadzieję, że od 1 listopada możliwa będzie kolejna, najważniejsza dla pacjentów zmiana czyli zniesienie administracyjnych ograniczeń czasu leczenia w programach lekowych we wszystkich wskazaniach autoimmunologicznych w reumatologii, dermatologii i gastroemnetrologii.

    Zgodnie z decyzją Ministra Zdrowia w programach lekowych B.35 i B.82, przy okazji obejmowania refundacją nowych leków zmieniono jednocześnie zapis dot. dawkowania leków w programie odnosząc go, nie jak do tej pory do aktualnej Charakterystyki Produktu Leczniczego”, ale do Charakterystyki Produktu Leczniczego aktualnej na dzień wydania decyzji refundacyjnej. Oznacza to, że jeśli w trakcie obowiązywania decyzji refundacyjnej ChPL produktu leczniczego ulegnie zmianie to nie będzie można dawkować leku w programie zgodnie z nowymi zapisami do czasu, kiedy podmiot odpowiedzialny nie złoży kolejnego wniosku i nie uzyska decyzji MZ. Zgodę na nowy zapis wyraziły wszystkie podmioty odpowiedzialne, których leki są refundowana w powyższych programach. Stanowisko Polskiego Towarzystwa Reumatologicznego i konsultanta krajowego w dziedzinie reumatologii dot. wprowadzenie powyższej zmiany było negatywne. Uważamy, że problem ew. eskalacji kosztów w związku z ew. zmianą ChPL w kolejnych latach u pacjentów reumatologicznych jest marginalny, a nowy zapis uniemożliwia indywidualne leczenie pacjenta, jeśli korzystna dla chorych zmiana zostałaby wprowadzona do ChPL na podstawie najnowszych wyników badań klinicznych.

    W przypadku dwóch nowych opcji terapeutycznych objętych refundacją od 1 września 2020 r., do czasu aktualizacji SMPT przez Narodowy Fundusz Zdrowia, kwalifikacja do leczenia w pierwszej linii może odbywać się za pomocą wniosków przesyłanych do Zespołu Koordynacyjnego drogą elektroniczną. Zmiany terapii w kolejnych liniach leczenia nie wymagają zgody Zespołu Koordynacyjnego i w związku z tym od dnia 1 września lekarze mogą ich dokonywać na bieżąco bez żadnych przeszkód nie czekając na aktualizację SMPT, a po wprowadzeniu niezbędnych zmian w systemie powinni wstecznie uzupełnić dane.

    Powyższe pozytywne zmiany w opisie programów lekowych oraz obejmowanie refundacją kolejnych leków w kolejnych wskazaniach reumatologicznych są zbieżne z postulatami Polskiego Towarzystwa Reumatologicznego i konsultanta krajowego w dziedzinie reumatologii publikowanymi w poprzednich stanowiskach. Mamy nadzieję, że także pozostałe z nich będą mogły być w najbliższym czasie spełnione. Oprócz zmiany kryteriów programów lekowych należy stale, zgodnie z aktualną wiedzą medyczną i zarejestrowanymi wskazaniami, poszerzać dostęp pacjentów do kolejnych innowacyjnych terapii w tych wskazaniach, w których dostęp do wielu leków o różnym mechanizmie działania jest najmniejszy, tzn. w łuszczycowym zapaleniu stawów (inhibitor IL-17 – ixekizumab), zesztywniającym zapaleniu stawów kręgosłupa (inhibitor IL-17 – ixekizumab) i nieradiograficznej postaci spondyloatropatii (inhibitory IL-17 – ixekizumab, sekukinumab, oraz pozostałe inhibitory TNF alfa) oraz we wskazaniach, w których dostępu do innowacyjnych terapii  w Polsce na obecną chwilę nie ma (inhibitor IL-6 – tocilizumab dla pacjentów z zapaleniem olbrzymiokomórkowym tętnic). Wierzymy, że będzie to przedmiotem wnikliwej analizy, tak aby decyzje podjęte przez Ministra Zdrowia były najlepsze dla pacjentów.

     

    dr Marcin Stajszczyk

    Przewodniczący Komisji ds. Polityki
    Zdrowotnej i Programów Lekowych
    Polskiego Towarzystwa Reumatologicznego        

         

    prof. Marek Brzosko

    Prezes
    Polskiego Towarzystwa Reumatologicznego
    Konsultant Krajowy w dziedzinie Reumatologii

  • Zapobieganie i leczenie ciężkiego zapalenia rogówki w przebiegu zespołu suchego oka Wytyczne postępowania klinicznego

            

     

     

    Wytyczne zostały opracowane przez Polskie Towarzystwo Okulistyczne przy współpracy Polskiego Towarzystwa Reumatologicznego i Polskiego Towarzystwa Hematologów i Transfuzjologów.
    © Copyright by Polskie Towarzystwo Okulistyczne 2019
    © Copyright by Polskie Towarzystwo Reumatologiczne 2019
    © Copyright by Polskie Towarzystwo Hematologów i Transfuzjologów 2019
    Wszystkie prawa zastrzeżone. Żadna część poniższej publikacji nie może być kopiowana i przechowywana w jakimkolwiek systemie kopiowania danych, włączając fotokopie, kserokopie i inne, bez uprzedniej pisemnej zgody Uprawnionych. Prośby o możliwość wykorzystania materiałów zawartych w tej publikacji należy kierować do jednego z towarzystw naukowych, tzn. Polskiego Towarzystwa Okulistycznego, Polskiego Towarzystwa Reumatologicznego lub Polskiego Towarzystwa Hematologów i Transfuzjologów.

  • Webinar pod auspicjami PTO, PTR, PTHiT. Opieka nad pacjentem z Zespołem Suchego Oka (ZSO)

    Trzy Towarzystwa Naukowe o najnowszych interdyscyplinarnych wytycznych klinicznych dotyczących opieki nad pacjentem z Zespołem Suchego Oka (ZSO).

    4 czerwca 2020 roku o 19:00 zapraszamy na wyjątkowe wydarzenie naukowe, które odbędzie się pod auspicjami trzech Towarzystw Naukowych:

    Polskiego Towarzystwa Okulistycznego,

    Polskiego Towarzystwa Reumatologicznego,

    Polskiego Towarzystwa Hematologów i Transfuzjologów.

     

    Podczas spotkania pod tytułem:

    „Zapobieganie i leczenie ciężkiego zapalenia rogówki w przebiegu Zespołu Suchego Oka”

     zaprezentowane zostaną najnowsze, jedyne na skalę europejską, interdyscyplinarne wytyczne postępowania klinicznego, opracowane wspólnie przez PTO, PTR, PTHiT.

     Webinarium będzie można obejrzeć, klikając poniżej.

    [TRANSMISJA WEBINARU]

     

    W wydarzeniu udział wezmą:

    Prof. dr hab. n. med. Marek Brzosko – kierownik Kliniki Reumatologii Chorób Wewnętrznych i Geriatrii Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego w Szczecinie, Prezes Polskiego Towarzystwa Reumatologicznego.

    Prof. dr hab. n. med. Lidia Gil, prof. UM. – kierownik Kliniki Hematologii i Transplantacji Szpiku Uniwersytetu Medycznego w Poznaniu, Wiceprezes Polskiego Towarzystwa Hematologów i Transfuzjologów.

    Prof. dr hab. n. med. Ewa Mrukwa-Kominek – kierownik Kliniki Okulistyki Katedry Okulistyki Wydziału Nauk Medycznych w Katowicach Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach.

    Prof. dr hab. n. med. Bożena Romanowska-Dixon – kierownik Kliniki Okulistyki i Onkologii Okulistycznej Katedry Okulistyki UJ CM oraz Ordynator Oddziału Klinicznego Kliniki Okulistyki i Onkologii Okulistycznej Szpitala Uniwersyteckiego w Krakowie.

    Prof. dr hab. n. med. Jacek P. Szaflik – kierownik Katedry i Kliniki Okulistyki Wydziału Lekarskiego Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego, Prezes Polskiego Towarzystwa Okulistycznego.

    Moderator dyskusji:

    Dr n. med. Joanna Przybek-Skrzypecka – adiunkt Katedry i Kliniki Okulistyki WUM, sekretarz Polskiego Towarzystwa Okulistycznego.

     

    O czym będą dyskutować eksperci?

    O interdyscyplinarnym podejściu do opieki na pacjentami z ciężkim ZSO i zapaleniem rogówki w przebiegu chorób reumatycznych i choroby hematologicznej.

    Wspólna praca ekspertów klinicznych, zaowocowała usystematyzowaniem diagnostyki i opieki nad pacjentem z ZSO. Omawiane, najnowsze wytyczne klinicznego postępowania, sygnowane przez PTO, PTR i PTHiT, zostaną opublikowane na stronach wszystkich trzech Towarzystw naukowych (www.pto.com.pl, www.reumatologia.ptr.net.pl, www.pthit.pl).

    Biorąc udział w tym wyjątkowym spotkaniu naukowym, będziecie mieli Państwo okazję zapoznać się z najważniejszymi wnioskami i zadać pytanie ekspertom.

    Partnerem edukacyjnym wydarzenia jest firma Santen.

     

    Zapobieganie i leczenie ciężkiego zapalenia rogówki w przebiegu zespołu suchego oka

     Wytyczne opracowane przez Polskie Towarzystwo Okulistyczne

    przy współpracy Polskiego Towarzystwa Reumatologicznego i Polskiego Towarzystwa Hematologów i Transfuzjologów.

    [PRZEJDŹ DO WYTYCZNYCH]

  • Stypendium

    Zarząd Główny Polskiego Towarzystwa Reumatologicznego,
    przy wsparciu firmy Eli Lilly Polska

     

    ogłasza możliwość uzyskania stypendium naukowego na pokrycie kosztów udziału
    w kongresie EULAR we Frankfurcie w dniach 3-6 czerwca 2020 r.


    •    Stypendium może uzyskać osoba będąca członkiem PTR i nie posiadająca zalęgłości w płaceniu składek.
    •    Wnioskujący powinien przedstawić ZG PTR streszczenie na EULAR.
    •    O kolejności zadecyduje czy zgłoszone streszczenie zostało zakwalifikowane do wygłoszenia ustnego, prezentacji w formie plakatu lub w formie streszczenia oraz  czy wnioskujący jest pierwszym, czy kolejnym autorem. 

  • Kominikat

    Uprzejmie informujemy, że w jednym z najbliższych zeszytów Polish Archives of Internal Medicine ukaże się praca Profesora Eugeniusza J. Kucharza nosząca tytuł: Should coronavirus disease 2019 concern rheumatologists?, będąca przeglądem zagadnień łączących problemy reumatologiczne z  chorobą wywołaną zakażeniem koronawirusem SARS-CoV-2. Zachęcamy do zapoznania się z tą publikacją, której pełny tekst jest już dostępny on-line pod adresem https://dx.doi.org/10.20452/pamw.15366 (kopia w załączeniu)


     

    Sekretarz ZG PTR
    dr hab. n. med. Hanna Przepiera-Będzak
    Prezes ZG PTR
    prof. dr hab. n. med. Marek Brzosko 

     

     

  • Walne zgormadzenia

    POLSKIE TOWARZYSTWO REUMATOLOGICZNE
    PREZES
    Prof. dr hab. n. med. Marek Brzosko
    Klinika Reumatologii Chorób Wewnętrznych i Geriatrii  Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego w Szczecinie
    ul. Unii Lubelskiej 1, 71-252 Szczecin
    tel. +48 91 425 3337, fax.: +48 91 425 3344,
    e-mail: ptr.zg.szczecin@gmail.com

     

    Szczecin 11.05.2020 r. 

     

    Do Prezesów Oddziałów Polskiego Towarzystwa Reumatologicznego

    Szanowni Państwo,

     

    W związku z utrzymującą się sytuacją stanu epidemii, a wcześniej stanu epidemicznego na terenie naszego kraju

    • (Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 13 marca 2020 roku w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu zagrożenia epidemicznego zakazało organizowania zgromadzeń w rozumieniu art. 3 ustawy z dnia 24 lipca 2015 roku – Prawo o zgromadzeniach).

    i wynikającymi z tego uregulowaniami, zaplanowane przez Państwa Walne Zgromadzenia Członków Oddziałów PTR nie będą mogły się odbyć.

    • (Statut Towarzystwa nie przewiduje rozwiązań odnoszących się do udziału w Zgromadzeniach poprzez środki komunikacji elektronicznej, a nawet gdyby przewidywało to zabezpieczenie tajności głosowania  nie jest możliwe do spełnienia).

    W zaistniałej sytuacji należy przyjąć, że pełnienie przez Państwa funkcji Prezesów Oddziałów PTR oraz członków Zarządu Oddziałów PTR będzie musiało zostać przedłużone do czasu kiedy tego  typu zebrania będą możliwe do przeprowadzenia w sposób zgodny ze statutem PTR.

    Jednocześnie trzeba pamiętać, że Walne Zgromadzenia Członków Oddziałów PTR będą musiały się odbyć, w wymaganym przez statut PTR czasie, przed terminem Walnego Zgromadzenia Delegatów PTR (planowanym na 17 września 2020 r.).

    • O terminie, miejscu i porządku obrad Walnego Zgromadzenia Członków Oddziału Zarząd Oddziału zawiadamia członków co najmniej na 15 dni przed terminem Zgromadzenia (statut PTR §41 pkt 3)
    • udzielanie absolutorium ustępującemu Zarządowi Oddziału i Komisji Rewizyjnej Oddziału; wybory winny odbywać się na 2-6 miesięcy przed Walnym Zgromadzeniem Delegatów PTR (statut PTR §40 pkt 3)
    • Zarząd Oddziału musi ukonstytuować się i powiadomić pisemnie Zarząd Główny w ciągu 30 dni od daty wyboru (statut PTR §43 pkt 4),
    • O terminie, miejscu i porządku obrad Walnego Zgromadzenia Delegatów PTR  Zarząd Główny zawiadamia delegatów na piśmie co najmniej 30 dni przed wyznaczonym terminem Zgromadzenia (statut PTR §23),

    Biorąc to wszystko pod uwagę najpóźniejszy termin na przeprowadzenie Walnych Zgromadzeń Oddziałów przypadłby na 17 lipca 2020 r.

    W przypadku gdyby dotrzymanie powyższych terminów okazało się niemożliwe do zrealizowania, informacje o dalszych zasadach postępowania przekażemy Państwu w kolejnych komunikatach.

     

    Z poważaniem

    Prof. dr hab. n. med. Marek Brzosko

    Prezes Zarządu Głównego PTR

  • Nekrolog

     

    Z wielkim smutkiem zawiadamiamy o odejściu
    w dniu 08 maja 2020 roku

     

    śp. doktora Mariana Wójcika

     

    wieloletniego Ordynatora Oddziału Reumatologii Szpitala Wojewódzkiego Nr 2

    w Rzeszowie, wychowawcę wielu pokoleń reumatologów,

    członka honorowego Polskiego Towarzystwa Reumatologicznego,

    wyróżnionego odznaczeniem „Meritus Pro Medicis”

     

    Rodzinie i współpracownikom składamy wyrazy głębokiego współczucia

     

    Zarząd Główny Polskiego Towarzystwa Reumatologicznego 

     

     

                   

  • Informacje EULAR dotyczące COVID-19 (29.04.2020)

  • XXIV Zjazd Polskiego Towarzystwa Reumatologicznego

    Szanowni Państwo, Drogie Koleżanki i Koledzy,

     

    Zapraszamy do udziału w XXIV Zjeździe Polskiego Towarzystwa Reumatologicznego, który zaplanowany jest na 17-19 września 2020 r. w Poznaniu.

    Biorąc jednak pod uwagę obecną sytuację epidemiologiczną, należy się liczyć, że konieczne będzie przeniesienie terminu zjazdu, w związku z tym zaplanowanymi terminami rezerwowymi są  marzec/kwiecień lub wrzesień 2021 r.

     

    Zapraszamy serdecznie do Poznania

     

    Prof. dr hab. n. med. Włodzimierz Samborski

    Przewodniczący Komitetu Organizacyjnego

     

    Prof. dr hab. n. med. Marek Brzosko 

    Prezes Zarządu Głównego Polskiego Towarzystwa Reumatologicznego

     

     

  • Komunikat konsultanta krajowego w dziedzinie reumatologii i Polskiego Towarzystwa Reumatologicznego dot. konieczności raportowania pacjentów z chorobami reumatycznymi i rozpoznaniem COVID-19

     

    Konsultant krajowy w dziedzinie reumatologii i Polskie Towarzystwo Reumatologiczne będące członkiem Europejskiej Ligi do Walki z Reumatyzmem (EULAR) informują, że uruchomiony został rejestr do zgłaszania pacjentów z chorobami reumatycznymi z rozpoznaniem COVID-19 - EULAR - COVID-19 Database

    Rejestr, który powstał  we współpracy z Europejskim Towarzystwem Reumatologii Dziecięcej (PReS), stanowi Europejską bazę danych dorosłych i pediatrycznych pacjentów z chorobami reumatycznymi / układu mięśniowo-szkieletowego (RMD) zakażonych SARS-CoV-2 i chorujących na COVID-19. Istnieje pilna potrzeba poznania wyników leczenia pacjentów z RMD, u których doszło do zakażenia SARS-CoV‐2, którzy stosują przewlekłe leczenie immunosupresyjne, w tym leki syntetyczne,  biologiczne i glikokortykosteroidy oraz niesteroidowe leki przeciwzapalne.

    EULAR zachęca klinicystów zajmujących się leczeniem pacjentów reumatologicznych z całej Europy i innych krajów będących członkami EULAR do zgłaszania WSZYSTKICH przypadków COVID-19 u swoich pacjentów, niezależnie od ciężkości choroby, w tym pacjentów bezobjawowych, u których wykryto zakażenie SARS-CoV-2. Poznanie przebiegu klinicznego zakażenia u pacjentów z rożnymi chorobami reumatycznymi, stosujących różne leki, pozwoli na bezpieczniejsze i skuteczniejsze leczenie naszych pacjentów w przyszłości. Szczegółowe informację nt rejestru znajdują się na stronie EULAR www.eular.org

    Konsultant krajowy w dziedzinie reumatologii i Polskie Towarzystwo Reumatologiczne, mając na uwadze przede wszystkim zdrowie pacjentów, stoją na stanowisku, że zgłaszanie WSZYSTKICH przypadków COVID-19 do EULAR - COVID-19 Database stanowi OBOWIĄZEK lekarzy reumatologów w Polsce.

    Kopie wszystkich zgłoszeń pacjentów leczonych w Polsce powinny zostać przesłane do konsultanta krajowego w dziedzinie reumatologii i Polskiego Towarzystwa Reumatologicznego na adres mailowy: h.przepiera@spsk1.szn.pl

    Podmiotem koordynującym i nadzorującym zgłaszanie pacjentów do EULAR - COVID-19 Database w Polsce jest Polskie Towarzystwo Reumatologiczne będące członkiem EULAR.

    Osobą koordynującą i nadzorującą zgłaszanie pacjentów do EULAR - COVID-19 Database z ramienia Polskiego Towarzystwa Reumatologicznego jest dr hab. n. med. Hanna Przepiera-Będzak

    Prosimy konsultantów wojewódzkich w dziedzinie reumatologii oraz prezesów oddziałów Polskiego Towarzystwa Reumatologicznego o przekazanie niniejszego komunikatu wszystkim lekarzom reumatologom.

     

    dr Marcin Stajszczyk

    Przewodniczący Komisji ds. Polityki
    Zdrowotnej i Programów Lekowych
    Polskiego Towarzystwa Reumatologicznego        

         

    prof. Marek Brzosko

    Prezes
    Polskiego Towarzystwa Reumatologicznego
    Konsultant Krajowy w dziedzinie Reumatologii

  • Komunikaty prasowe EMA dotyczące COVID-19

    Pragniemy zwrócić uwagę na opublikowanie dziś dwóch komunikatów prasowych dotyczących COVID-19:

    Najnowsze aktualizacje na temat COVID-19 można znaleźć na dedykowanej stronie EMA.

  • Informacje EULAR dotyczące COVID-19

  • Stanowisko Polskiego Towarzystwa Reumatologicznego i konsultanta krajowego w dziedzinie reumatologii dot. zasad preskrypcji chlorochiny (Arechin) i hydroksychlorochiny (Plaquenil) w schorzeniach reumatologicznych w okresie pandemii COVID-19

    Polskie Towarzystwo Reumatologiczne i konsultant krajowy w dziedzinie reumatologii informują, że zgodnie z Charakterystyką Produktu Leczniczego, wskazania reumatologiczne do stosowania leków Arechin (chlorochina, lek refundowany w Polsce) i Plaquenil (hydroksychlorochina, dostępność ograniczona, lek nierefundowany w Polsce) to różne postacie tocznia rumieniowatego, w tym postać układowa i toczeń rumieniowaty krążkowy oraz reumatoidalne zapalenie stawów. Ponadto zgodnie z rekomendacjami towarzystw naukowych i wytycznymi leki stosowane są także do leczenia innych postaci zapaleń stawów oraz układowych chorób tkanki łącznej, takich jak zespół antyfosfolipidowy, zespół Sjögrena, nieokreślona układowa choroba tkanki łącznej oraz u dzieci z młodzieńczym idiopatycznym zapaleniem stawów. U osób dorosłych znajdują szczególne zastosowanie u kobiet planujących ciążę lub w ciąży. Wszyscy pacjenci stosujący chlorochinę i hydroksycholorochinę ze wskazań reumatologicznych powinni je nadal bezwzględnie kontynuować. Należy pamiętać, że nieuzasadnione odstawienie leków może skutkować zaostrzeniem choroby i wynikającymi z tego powikłaniami. Należy także pamiętać, że aktywna, źle kontrolowana układowa choroba tkanki łącznej i zapalna choroba stawów wiąże się ze zwiększoną podatnością na infekcje per se.

    W związku z pandemią COVID-19 i wstępnymi doniesieniami dot. ew. skuteczności chlorochiny (podobnie hydroksychlorochiny) w leczeniu pacjentów z tą infekcją, decyzją URPL lek Arechin produkowany w Polsce uzyskał dodatkowe wskazanie "leczenie wspomagające w zakażeniach koronawirusem typu beta, takich jak SARS-CoV, MERS-CoV i SARS-CoV-2". Wskazanie dot. pacjentów z potwierdzonym zakażeniem. Dostępność leku została w związku z tym zabezpieczona w pierwszej kolejności przede wszystkich na potrzeby szpitali leczących pacjentów z COVID-19. Aktualnie na świecie trwają badania mające ocenić rzeczywistą skuteczność chlorochiny i hydroksychlorochiny w nowym wskazaniu. To spowodowało czasowy brak dostępności leku Arechin dla innych pacjentów, którzy stosują go przewlekle.

    Polskie Towarzystwo Reumatologiczne i konsultant krajowy w dziedzinie reumatologii wystąpili do Ministra Zdrowia o podjęcie wspólnych działań mających zagwarantować dostęp do terapii dla pacjentów z chorobami autoimmunologicznymi. Efektem tego jest „obwieszczenie Ministra Zdrowia z dnia 1 kwietnia 2020 r. w sprawie ograniczenia w ordynowaniu i wydawaniu produktów leczniczych na jednego pacjenta” http://dziennikmz.mz.gov.pl/ dot. produktów leczniczych Arechin i Plaquenil. Minister Zdrowia zgodnie z przesłanymi rekomendacjami Polskiego Towarzystwa Reumatologicznego i konsultanta krajowego w dziedzinie reumatologii potwierdził wskazania reumatologiczne do stosowania obu leków. Jednocześnie Minister Zdrowia ograniczył czasowo ilość obu leków jaka może być wydana pacjentowi na jeden miesiąc. Aktualnie zgodnie z informacją producenta leku, nowa partia leku trafi do hurtowni i aptek od 2 kwietnia 2020 r. https://www.adamed.com Pacjenci będą mogli zakupić lek w aptece tylko na podstawie wystawionej przez lekarza e-recepty lub recepty papierowej z odpłatnością refundacyjną 30% i tylko we wskazaniach objętych refundacją.

    Nieuzasadniona preskrypcja obu leków bez wskazań medycznych ponownie może spowodować ich brak dla chorych. Rekomenduje się, żeby rozpoczęcie terapii ze wskazań reumatologicznych było inicjowane przez specjalistę reumatologa, który określi wskazanie do stosowania leku. W przypadku kontynuacji leczenia i preskrypcji leków ze wskazań reumatologicznych przez lekarzy innej specjalności zaleca się posiadanie informacji od lekarza reumatologa dot. zaleconej terapii wraz z ustalonym dawkowaniem leku.

    Pacjenci nie powinni zażywać chlorochiny i hydroksychlorochiny bez wskazań lekarskich na własną rękę, bo może ich to narazić na groźne powikłania. Należy pamiętać, że stosowanie chlorochiny i hydroksychlorochiny, szczególnie w dużych dawkach, może nieść ze sobą ryzyko retinopatii i nieodwracalnej utraty wzroku. Pacjenci, którzy mają okulistyczne przeciwwskazania nie powinni jej stosować. Podobnie stosowanie leku u pacjentów z przeciwwskazaniami kardiologicznymi i neurologicznymi może skutkować pojawieniem się istotnych powikłań. Chlorochina w leczeniu COVID-19 w Polsce stosowana jest obecnie w warunkach szpitalnych pod ścisłą kontrolą lekarską. Zgodnie z obwieszczeniem Ministra Zdrowia z dnia 1 kwietnia 2020 r. „zakazuje się ordynowania w celu wydania w aptece ogólnodostępnej lub punkcie aptecznym produktów leczniczych, o których mowa w pkt 1, we wskazaniach: leczenie wspomagające w zakażeniach koronawirusami typu beta takich jak SARS-CoV, MERS-CoV i SARS-CoV-2 oraz we wszystkich wskazaniach, które nie są wymienione w pkt 2 i 3.”

    Stanowisko Polskiego Towarzystwa Reumatologicznego i konsultanta krajowego w dziedzinie reumatologii oraz opublikowane obwieszczenie Ministra Zdrowia są zgodne z ze stanowiskiem Europejskiej Agencji Leków (EMA) https://www.ema.europa.eu z dnia 1 kwietnia 2020 r., w którym zaznaczono, że w przypadku COVID-19 chlorochina i hydroksychlorochina powinny być stosowane w ramach badań klinicznych, a poza badaniami klinicznymi można je stosować zgodnie z krajowymi protokołami. EMA podkreśla, że chlorochina i hydroksychlorochina powinny być nadal stosowane w chorobach przewlekłych, ale aby zapobiec zakłóceniom w łańcuchu dostaw, pacjenci powinni otrzymywać standardową, dotychczasową ilość obu leków. Pracownicy służby zdrowia nie powinni ordynować obu leków na okres dłuższy niż czynili to dotychczas.

     

    dr Marcin Stajszczyk

    Przewodniczący Komisji ds. Polityki
    Zdrowotnej i Programów Lekowych
    Polskiego Towarzystwa Reumatologicznego        

         

    prof. Marek Brzosko

    Prezes
    Polskiego Towarzystwa Reumatologicznego
    Konsultant Krajowy w dziedzinie Reumatologii

  • UPDATE/AKTUALIZACJA Komunikat Polskiego Towarzystwa Reumatologicznego i konsultanta krajowego w dziedzinie reumatologii dla pacjentów i lekarzy w związku z szerzącą się infekcją COVID-19

    Polskie Towarzystwo Reumatologiczne i konsultant krajowy w dziedzinie reumatologii przypominają, że pacjenci,  z zapalnymi chorobami stawów i układowymi chorobami tkanki łącznej, będący w trakcie leczenia immunosupresyjnego, w tym w trakcie leczenia biologicznego oraz inhibitorami kinaz janusowych,  mają potencjalnie zwiększone ryzyko zakażeń. Z uwagi na zagrożenie epidemiologiczne związane z szerzącą się infekcją COVID-19 (koronawirus SARS-Cov-2) pacjenci i personel medyczny powinni zwrócić szczególną uwagę na wystąpienie klinicznych objawów zakażenia, takich jak gorączka, kaszel, duszność lub ogólne osłabienie. W przypadku niepokojących objawów pacjenci powinni zwrócić się do lekarza prowadzącego w sprawie zaleceń dot. dalszego leczenia i postępowania diagnostycznego. Preferowany jest wstępny kontakt telefoniczny.

    Należy także pamiętać, że u pacjentów będących w trakcie silnego leczenia immunosupresyjnego, ogólnoustrojowe objawy infekcji,  jak gorączka czy podwyższone stężenie CRP mogą nie występować, dlatego pojawienie się takich objawów jak kaszel, duszność i ogólne osłabienie bez gorączki nie może zostać zbagatelizowane.

    W przypadku wystąpienia klinicznych objawów sugerujących infekcję COVID-19 u pacjentów, u których istniało/istnieje ryzyko epidemiologiczne zakażenia zaleca się postępowanie zgodnie z wytycznymi Ministerstwa Zdrowia i Głównego Inspektora Sanitarnego.

    W każdym przypadku podejrzenia infekcji należy poinformować szpital lub poradnię o zaistniałym fakcie telefonicznie i uzyskać od lekarza prowadzącego informację o zasadności zaplanowanej w tym okresie wizyty. Zgodnie z zaleceniem Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia https://www.nfz.gov.pl dotyczącym zasad udzielania świadczeń opieki zdrowotnej w związku z zapobieganiem przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19 rekomenduje się ograniczenie do niezbędnego minimum lub czasowe zawieszenie planowych hospitalizacji i wizyt pacjentów w ambulatoryjnej opiece specjalistycznej. Zgodnie z komunikatem Ministra Zdrowia https://www.gov.pl dla podmiotów leczniczych realizujących umowy w rodzaju Leczenie szpitalne programy lekowe oraz Leczenie szpitalne – chemioterapia, a także dla pacjentów objętych tym leczeniem, lek w programie lekowym może być wydany na okres maksymalnie 6 m-cy. W przypadkach, w których stan pacjenta jest stabilny, a odsunięcie wykonania badania kontrolnego pozostaje bez wpływu na stan zdrowia i bezpieczeństwo chorego możliwe jest przesunięcie terminu badania kontrolnego przewidzianego treścią programu lekowego, co oznacza w praktyce możliwość przesunięcia wymaganej opisem programu wizyty monitorującej.  W dniu 24 marca Centrala NFZ opublikowała komunikat https://www.nfz.gov.pl dotyczący realizacji i rozliczania świadczeń w rodzaju Leczenie szpitalne – programy lekowe oraz Leczenie szpitalne – chemioterapia w związku z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, dot. możliwości rozliczenia teleporady w programach lekowych, gdy zakres niezbędnych czynności do zrealizowania na rzecz pacjenta, nie wymaga osobistej obecności personelu medycznego, a także przesunięcia wizyty monitorującej na podstawie decyzji lekarza u pacjentów w stanie stabilnym.

    Zgodnie z wytycznymi Europejskiej Ligi do Walki z Reumatyzmem (EULAR) https://www.eular.org, w oparciu o aktualną wiedzę brak jest podstaw do formułowania oficjalnych wytycznych dot. ew. zwiększonego ryzyka infekcji COVID-19 u pacjentów stosujących leczenie immunosupresyjne, w tym metotreksat, glikokortykosteroidy (GKS), leki biologiczne oraz inhibitory JAK. Nie zaleca się przerywania leczenia lub zmniejszania dawek leków u pacjentów bez potwierdzonej infekcji COVID-19, chyba że lekarz zaleci inaczej z innego konkretnego powodu. Należy pamiętać, że nieuzasadnione odstawienie lub zmniejszenie dawki leku może skutkować zaostrzeniem choroby i wynikającymi z tego powikłaniami. Należy także pamiętać, że aktywna, źle kontrolowana zapalna choroba reumatyczna wiąże się ze zwiększoną podatnością na infekcję per se. Każda ew. zmiana leczenia powinna zostać skonsultowana z lekarzem reumatologiem. U pacjentów z długo utrzymującą się remisją choroby w pierwszej kolejności należy rozważyć zmniejszenie dawki lub możliwość stopniowego odstawienia terapii GKS.

    Zgodnie z zaktualizowanymi zaleceniami EULAR z dn. 17 marca w przypadku stwierdzenia infekcji COVID-19 pacjent powinien się skonsultować z reumatologiem w celu ustalenia dalszego postępowania (w aktualizacji usunięto zalecenie przerwania terapii biologicznej, tak jak w przypadku innej aktywnej infekcji). W przypadku podjęcia przez lekarza prowadzącego decyzji o wstrzymaniu leczenia biologicznego terapię można wznowić po ustąpieniu zakażenia. Należy jednak pamiętać, że doniesienia naukowe wskazują na możliwą skuteczność tocilizumabu w leczeniu ciężkiego zapalenia płuc w przebiegu COVID-19, będącego następstwem zespołu uwalniania cytokin (CRS, cytokine release syndrome). Podobnie potencjalnie skuteczne mogą być również leki z grupy inhibitorów JAK. U wszystkich pacjentów leczonych tymi lekami decyzja o odstawieniu powinna zostać podjęta z ostrożnością i każdy pacjent po odstawieniu leczenia powinien być ściśle monitorowany pod kątem rozwoju powikłań infekcji COVID-19.

    Ponadto wstępne doniesienia wskazują na możliwą skuteczność chlorochiny i hydroksychlorochiny w hamowaniu rozwoju infekcji, dlatego wszyscy pacjenci stosujący te leki ze wskazań reumatologicznych powinni je nadal bezwzględnie kontynuować. Dotyczy to szczególnie pacjentów z układowymi chorobami tkanki łącznej, m.in. takimi jak toczeń rumieniowaty układowy, zespół antyfosfolipidowy, z uwzględnieniem kobiet planujących ciążę lub w ciąży oraz u dzieci z młodzieńczym idiopatycznym zapaleniem stawów. Polskie Towarzystwo Reumatologiczne i konsultant krajowy w dziedzinie reumatologii, w odpowiedzi na zapytanie Ministra Zdrowia, przekazali listę jednostek chorobowych, w których dostępność do leków powinna zostać zabezpieczona, w związku z brakiem leku w aptekach jaki wystąpił w ostatnim czasie.

    Z uwagi na opublikowaną hipotezę dot. ew. zwiększenia ryzyka infekcji COVID-19 u pacjentów przyjmujących leki z grupy inhibitorów enzymu konwertującego (ACE) oraz blokerów receptora AT1 https://www.thelancet.com zaleca się uważną obserwację wszystkich pacjentów stosujących ww leki. Aktualnie nie ma zaleceń dot. przerywania terapii ww lekami w związku z pandemią COVID-19. Europejskie Towarzystwo Kardiologiczne https://www.escardio.org i Europejskie Towarzystwo Nadciśnienia Tętniczego https://www.eshonline.org zdecydowanie rekomendują kontynuację dotychczasowego leczenia. Należy pamiętać, że nieuzasadnione odstawienie lub zmniejszenie dawki leku może skutkować zaostrzeniem choroby i wynikającymi z tego powikłaniami. Potrzebne są dalsze badania oceniające ew. wpływ ww leków na przebieg infekcji COVID-19.

    Ponadto w związku ze spekulacjami dot. bezpieczeństwa leczenia ibuprofenem u pacjentów z COVID-19 Europejska Agencja Leków wydała komunikat https://www.ema.europa.eu dot. braku dowodów naukowych potwierdzających związek między ibuprofenem a pogorszeniem COVID‑19. EMA ściśle monitoruje sytuację i dokona przeglądu wszelkich nowych informacji, które będą dostępne w tej sprawie w kontekście pandemii. Wskazuje, że rozpoczynając leczenie gorączki lub bólu w przebiegu COVID-19, pacjenci i pracownicy służby zdrowia powinni rozważyć wszystkie dostępne opcje leczenia, w tym paracetamol i niesterydowe leki przeciwzapalne. Aktualna rekomendacja obejmuje stosowanie tych leków (w tym ibuprofenu) w najniższej skutecznej dawce przez możliwie najkrótszy okres. Aktualnie nie ma powodu, aby pacjenci przyjmujący ibuprofen przerywali leczenie. Jest to szczególnie ważne u pacjentów przyjmujących ibuprofen lub inne leki z grupy NLPZ w terapii chorób przewlekłych.

    WHO, która wstępnie oficjalnie rekomendowała unikanie stosowania ibuprofenu u pacjentów z COVID-19 bez konsultacji z lekarzem i zalecała w takim przypadku paracetamol, w dniu 19 marca uaktualniła swoją rekomendację i nie zaleca unikania ibuprofenu https://www.sciencealert.com

    Dodatkowo, jeśli nie było to zrobione wcześniej, zgodnie z zaleceniami EULAR oraz wytycznymi krajowymi, należy rozważyć wykonanie szczepień ochronnych, obecnie w pierwszej kolejności przeciwko grypie, ale także przeciwko krztuścowi i pneumokokom.

    Zalecenia ogólne EULAR dla pacjentów:

    • Bardzo regularnie myj ręce przez co najmniej 20 sekund za pomocą mydła i wody, następnie dokładnie osusz ręce.
    • Unikaj dotykania twarzy.
    • Używaj jednorazowych chusteczek higienicznych.
    • Używaj maseczki na twarz tylko, gdy jesteś chory; jeśli nie ma żadnych objawów, noszenie maseczki nie jest zalecane.
    • Zachowaj bezpieczny dystans od innych ludzi, zwłaszcza w przypadku osób, które wydają się chore, np. kaszlą lub kichają.
    • Witaj się bez uścisku dłoni i unikaj uścisków.
    • Staraj się unikać transportu publicznego i dużych grup ludzi.

     

    dr Marcin Stajszczyk

    Przewodniczący Komisji ds. Polityki
    Zdrowotnej i Programów Lekowych
    Polskiego Towarzystwa Reumatologicznego        

         

    prof. Marek Brzosko

    Prezes
    Polskiego Towarzystwa Reumatologicznego
    Konsultant Krajowy w dziedzinie Reumatologii

  • Stanowisko Polskiego Towarzystwa Reumatologicznego i konsultanta krajowego w dziedzinie reumatologii dot. koniecznych zmian w programach lekowych dla pacjentów z chorobami zapalnymi stawów

    Polskie Towarzystwo Reumatologiczne i konsultant krajowy w dziedzinie reumatologii informują, że dostęp pacjentów z chorobami zapalnymi stawów w Polsce do innowacyjnych terapii, w tym leków biologicznych oraz inhibitorów kinaz janusowych stale się poszerza, ale nadal pozostaje na zdecydowanie za niskim poziomie w porównaniu do innych krajów europejskich. Znacząca poprawa dostępności w ostatnich latach była możliwa dzięki istotnym zmianom zapisów programów lekowych w 2017 r. i uproszczeniu funkcjonowania SMPT w 2018 r., ale w dużej mierze także dzięki obejmowaniu refundacją kolejnych leków biologicznych biopodobnych dla infliksymabu, etanerceptu i adalimumabu, co pozwala na roczne oszczędności płatnika zdecydowanie przekraczające 100 mln zł. Zgodnie ze stanowiskiem Polskiego Towarzystwa Reumatologicznego oraz konsultanta krajowego w dziedzinie reumatologii stwarza to szansę na kolejne przełomowe zmiany w opisie programów lekowych, które mogą zwiększyć dostępność pacjentów do skutecznych terapii.

     

    W związku z tym w dniu 24 lutego 2020 r. w Ministerstwie Zdrowia zostały złożone propozycje koniecznych dla pacjentów zmian w programach lekowych. Propozycje zmian wynikają oraz są zgodne z aktualną wiedzą medyczną i obowiązującymi rekomendacjami. Dotyczą one 4 programów lekowych obejmujących terapię pacjentów z rozpoznaniem reumatoidalnego zapalenia stawów, młodzieńczego idiopatycznego zapalenia stawów, łuszczycowego zapalenia stawów, zesztywniającego zapalenia stawów oraz nieradiograficznej postaci spondyloatropatii osiowej. Propozycje zmian zostały złożone pod postacią zmienionych nowych opisów programów lekowych.

    Proponowane zmiany w poszczególnych programach lekowych są zależne od stopnia aktualnego dostosowania ich zapisów do obowiązujących rekomendacji i aktualnej wiedzy medycznej i obejmują przede wszystkim:

     

    1. LECZENIE REUMATOIDALNEGO ZAPALENIA STAWÓW i MŁODZIEŃCZEGO IDIOPATYCZNEGO ZAPALENIA STAWÓW O PRZEBIEGU AGRESYWNYM  (ICD-10  M 05, M 06, M 08) – program lekowy – załącznik B.33,

    • zniesienie administracyjnego ograniczenia czasu leczenia
    • umożliwienie pacjentom z RZS z umiarkowaną aktywnością choroby kwalifikacji do programu
    • umożliwienie pacjentom z RZS, u których występują czynniki ryzyka złej prognozy kwalifikacji do programu po nieskuteczności leczenia metotreksatem
    • umożliwienie zmniejszania dawek leków lub wydłużenia odstępu pomiędzy kolejnymi dawkami u wszystkich pacjentów, u których uzyskano cel terapii

     

    2. LECZENIE ŁUSZCZYCOWEGO ZAPALENIA STAWÓW O PRZEBIEGU AGRESYWNYM (ŁZS) (ICD-10  L 40.5, M 07.1, M 07.2, M 07.3) – program lekowy – załącznik B.35,

    • zniesienie administracyjnego ograniczenia czasu leczenia
    • umożliwienie pacjentom z postacią obwodową ŁZS z umiarkowaną aktywnością choroby kwalifikacji do programu
    • umożliwienie zmniejszania dawek leków lub wydłużenia odstępu pomiędzy kolejnymi dawkami u wszystkich pacjentów, u których uzyskano cel terapii

     

    3. LECZENIE  CIĘŻKIEJ, AKTYWNEJ POSTACI ZESZTYWNIAJĄCEGO ZAPALENIA STAWÓW KRĘGOSŁUPA (ZZSK) (ICD-10  M 45) – program lekowy – załącznik B.36,

    • zniesienie administracyjnego ograniczenia czasu leczenia
    • umożliwienie zmniejszania dawek leków lub wydłużenia odstępu pomiędzy kolejnymi dawkami u wszystkich pacjentów, u których uzyskano cel terapii

     

    4. LECZENIE CERTOLIZUMABEM PEGOL PACJENTÓW Z CIĘŻKĄ, AKTYWNĄ POSTACIĄ  SPONDYLOARTROPATII OSIOWEJ (SpA) BEZ ZMIAN RADIOGRAFICZNYCH CHARAKTERYSTYCZNYCH DLA ZZSK (ICD-10 M46.8) – program lekowy – załącznik B.82,

    • zniesienie administracyjnego ograniczenia czasu leczenia
    • umożliwienie pacjentom z postacią osiową i obwodową SpA kwalifikacji do programu na podstawie obowiązujących kryteriów klasyfikacyjnych ASAS
    • umożliwienie zmniejszania dawek leków lub wydłużenia odstępu pomiędzy kolejnymi dawkami u wszystkich pacjentów, u których uzyskano cel terapii

     

    Umożliwienie pacjentom z chorobami zapalnymi stawów w Polsce leczenia zgodnie z aktualną wiedzą medyczną i rekomendacjami może pozwolić na uzyskanie i utrzymani remisji u co raz większej liczby pacjentów, a w dłuższej perspektywie na dalsze ograniczanie pośrednich kosztów tych chorób.

     

    Polskie Towarzystwo Reumatologiczne i konsultant krajowy w dziedzinie reumatologii postulują również wprowadzenie nowego świadczenia w programach lekowych pod postacią „rocznego ryczałtu ambulatoryjnego” stanowiącego 12-krotność pojedynczej wizyty ambulatoryjnej, co w jeszcze większym stopniu pozwoli na dostosowanie harmonogramu wizyt pacjentów do ich potrzeb.

     

    Polskie Towarzystwo Reumatologiczne i konsultant krajowy w dziedzinie reumatologii stoją na stanowisku, że zaproponowane ogólne propozycje zmian w opisie programów, dotyczące zniesienia ograniczeń czasu leczenia i umożliwienia dostosowywania dawek leków do potrzeb pacjentów, a także wprowadzenie nowego świadczenia w opiece ambulatoryjnej, powinny również obejmować inne programy lekowe w chorobach autoimmunologicznych w gastroenterologii i dermatologii.

     

    dr Marcin Stajszczyk

    Przewodniczący Komisji ds. Polityki
    Zdrowotnej i Programów Lekowych
    Polskiego Towarzystwa Reumatologicznego        

         

    prof. Marek Brzosko

    Prezes
    Polskiego Towarzystwa Reumatologicznego
    Konsultant Krajowy w dziedzinie Reumatologii

  • Nekrolog

     

    Z wielkim smutkiem zawiadamiamy o odejściu

     

    śp. prof. dr hab. n. med. Stanisława Lufta

     

    wybitnego reumatologa i internisty, członka honorowego Polskie Towarzystwa Reumatologicznego

     

       
    Zdjęcie z archiwum Muzeum Powstania Warszawskiego

     

       
    Redaktorzy „Reumatologii”. Zdjęcie wykonane w Warszawie  23 maja 2013 r. podczas obchodów 50-lecia  istnienia czasopisma, przedstawiające redaktorów naczelnych (bez Włodzimierza Brühla). Od lewej:  Eugeniusz J. Kucharz, Stanisław Luft, Anna Jędryka-Góral, Jacek Pazdur     

     

     

          Profesor Stanisław Luft urodził się 28 sierpnia 1924 r. w Kolnie. Podczas II wojny światowej był żołnierzem Armii Krajowej (pseudonim Lech) i uczestniczył w powstaniu warszawskim. Dyplom lekarza uzyskał w Akademii Medycznej w Warszawie w roku 1952. Stopień naukowy doktora uzyskał w Śląskiej Akademii Medycznej w 1966 r., a stopień doktora habilitowanego w 1980 r. w Instytucie Reumatologii w Warszawie. Tytuł profesora otrzymał w 1992 r. Był specjalistą w zakresie chorób wewnętrznych i reumatologii. Zmarł dnia 10 marca 2020 r.

           Przez wiele lat śp. Profesor Stanisław Luft pracował w Instytucie Reumatologii w Warszawie. Był członkiem honorowym Polskiego Towarzystwa Reumatologicznego i wieloletnim redaktorem „Reumatologii”.  Był autorem wielu opracowań naukowych, m. in. książki „Leczenie farmakologiczne w reumatologii”  (Warszawa 1996). Przez wiele lat wykładał medycynę pastoralna w Wyższym Metropolitalnym Seminarium Duchownym w Warszawie. Jest autorem podręcznika „Medycyna pastoralna” (Warszawa 2002). Był związany z Klubem Inteligencji Katolickiej w Warszawie, którego był członkiem honorowym.

        Odszedł wybitny lekarz, wspaniały człowiek i wielki nauczyciel, który pozostanie w pamięci licznych pacjentów, uczniów oraz przyjaciół i znajomych.

     

    Rodzinie i współpracownikom Pana Profesora Stanisława Lufta przekazujemy wyrazy głębokiego współczucia

     

    W imieniu Polskiego Towarzystwa Reumatologicznego

                   

    Hanna Przepiera-Będzak     Marek Brzosko
    Sekretarz         Prezes 

     

  • Komunikat Polskiego Towarzystwa Reumatologicznego i konsultanta krajowego w dziedzinie reumatologii dot. dostępności metotreksatu w postaci doustnej

     

    Polskie Towarzystwo Reumatologiczne i konsultant krajowy w dziedzinie reumatologii informują, że napływające od kilku miesięcy od pacjentów zgłoszenia, weryfikowane w aptekach i hurtowniach farmaceutycznych, wskazują na występowanie istotnych okresowych braków w dostępie na terenie Polski do leków zawierających substancję czynną methotrexatum w postaci doustnej. Zgodnie z aktualnym obwieszczeniem ministra zdrowia obowiązującym od 1 marca 2020 r. pacjenci powinni mieć dostęp do następujących leków zawierających metotreksat w postaci doustnej (tabletka):

    • Metotab w dawce 2,5, 7,5 i 10 mg w opakowaniu po 100 szt.,
    • Methotrexat-Ebeve w dawce 5 i 10 mg w opakowaniu po 50 szt.,
    • Methofil w dawce 2,5 i 10 mg w opakowaniu po 50 i 100 szt.,
    • Trexan i Trexan Neo w dawce 2,5 i 10 mg w opakowaniu po 100 szt.

    Aktualnie zgodnie z informacjami pozyskanymi od pacjentów oraz aptek w ostatnich tygodniach wystąpił brak w dostępie do wszystkich w/w leków.

    Z informacji uzyskanych w dniu dzisiejszym jedynym lekiem, jaki pojawił się na razie w ograniczonym zakresie jest Metotab. Zgodnie z informacją uzyskaną od podmiotu odpowiedzialnego w najbliższym czasie dostęp do tego leku powinien być zabezpieczony w pełni. Pozostałe leki są nadal niedostępne i brak jest informacji czy w najbliższym czasie będą. Należy także pamiętać, że Metotab jest refundowany "we wszystkich zarejestrowanych wskazaniach na dzień wydania decyzji", a to oznacza, że refundacja przysługuje tylko pacjentom z reumatoidalnym zapaleniem stawów (RZS) i łuszczycą. Lek nie jest zarejestrowany we wskazaniu łuszczycowe zapalenie stawów (ŁZS) jak inne leki w postaci doustnej.

    W zaistniałej sytuacji należy pamiętać, że najmniejsze oficjalnie refundowane opakowanie leku w Polsce to opakowanie po 50 szt. W przypadku wystawienia recepty na jakikolwiek lek w opakowaniu po 50 szt. farmaceuta nie będzie mógł go zamienić na lek w opakowaniu po 100 szt. i pacjent będzie musiał wrócić do lekarza po kolejną receptę. Oznacza to, że lekarz wystawiający pacjentowi receptę na metotreksat w postaci doustnej, nie znając aktualnych danych dot. dostępności poszczególnych leków, powinien pamiętać o wystawieniu jej na lek w opakowaniu po 100 szt., co umożliwi ew. zamianę leku przez farmaceutę na inny w tej samej postaci i dawce. Podobnie wystawiając pacjentowi receptę w formie papierowej z zaznaczeniem tylko nazwy substancji czynnej methotrexatum należy pamiętać o dopisaniu informacji o wielkości opakowania 100 szt. W przypadku występującego okresowo braku poszczególnych leków, forma papierowa recepty z nazwą międzynarodową substancji czynnej i określeniem maksymalnej wielkości opakowania może być formą preferowaną dla pacjentów. Recepta elektroniczna nie pozwala na wystawienie jej tylko z nazwą substancji czynnej.

    Leki zawierające metotreksat w postaci podskórnej powinny być stosowane u pacjentów w przypadku wskazań klinicznych do zastosowania leku w tej postaci. W przypadku braku leków w postaci doustnej można czasowo zastosować lek w postaci podskórnej pomimo braku wskazań do zmiany drogi podania kierując się dobrem pacjenta.

    dr Marcin Stajszczyk

    Przewodniczący Komisji ds. Polityki
    Zdrowotnej i Programów Lekowych
    Polskiego Towarzystwa Reumatologicznego        

         

    prof. Marek Brzosko

    Prezes
    Polskiego Towarzystwa Reumatologicznego
    Konsultant Krajowy w dziedzinie Reumatologii

  • Komunikat Polskiego Towarzystwa Reumatologicznego i konsultanta krajowego w dziedzinie reumatologii dot. potencjalnie zwiększonego ryzyka zakażeń, w tym infekcji COVID-19 u pacjentów w trakcie leczenia immunosupresyjnego

    Polskie Towarzystwo Reumatologiczne i konsultant krajowy w dziedzinie reumatologii przypominają, że pacjenci,  z zapalnymi chorobami stawów i układowymi chorobami tkanki łącznej, będący w trakcie leczenia immunosupresyjnego, w tym w trakcie leczenia biologicznego oraz inhibitorami kinaz janusowych,  mają potencjalnie zwiększone ryzyko zakażeń. Z uwagi na zagrożenie epidemiologiczne związane z szerzącą się infekcją COVID-19 (koronawirus SARS-Cov-2pacjenci i personel medyczny powinni zwrócić szczególną uwagę na wystąpienie klinicznych objawów zakażenia, takich jak gorączka, kaszel, duszność lub ogólne osłabienie. W przypadku niepokojących objawów pacjenci powinni zwrócić się do lekarza prowadzącego w sprawie zaleceń dot. dalszego leczenia i postępowania diagnostycznego. Preferowany jest wstępny kontakt telefoniczny.

    Należy także pamiętać, że u pacjentów będących w trakcie silnego leczenia immunosupresyjnego, ogólnoustrojowe objawy infekcji,  jak gorączka czy podwyższone stężenie CRP mogą nie występować, dlatego pojawienie się takich objawów jak kaszel, duszność i ogólne osłabienie bez gorączki nie może zostać zbagatelizowane.

    W przypadku wystąpienia klinicznych objawów sugerujących infekcję COVID-19 u pacjentów, u których istniało/istnieje ryzyko epidemiologiczne zakażenia zaleca się postępowanie zgodnie z wytycznymi Ministerstwa Zdrowia i Głównego Inspektora Sanitarnego z uwzględnieniem ostrzeżeń dot. podróży do krajów, w których wykryto przypadki infekcji.

    W każdym przypadku podejrzenia infekcji należy poinformować szpital lub poradnię o zaistniałym fakcie telefonicznie i uzyskać od lekarza prowadzącego informację o zasadności zaplanowanej w tym okresie wizyty. Należy pamiętać, że będąc samemu zakażonym można stać się źródłem infekcji dla innych pacjentów.

    Aktualnie ze względów bezpieczeństwa nie zaleca się pacjentom z chorobami autoimmunologicznymi będącymi w trakcie leczenia immunosupresyjnego uczestnictwa w imprezach masowych.

    dr Marcin Stajszczyk

    Przewodniczący Komisji ds. Polityki
    Zdrowotnej i Programów Lekowych
    Polskiego Towarzystwa Reumatologicznego        

         

    prof. Marek Brzosko

    Prezes
    Polskiego Towarzystwa Reumatologicznego
    Konsultant Krajowy w dziedzinie Reumatologii

  • Stanowisko Polskiego Towarzystwa Reumatologicznego z dn. 20.01.2020 r. dot. dostępności innowacyjnych terapii dla pacjentów z chorobami reumatycznymi

    Polskie Towarzystwo Reumatologiczne informuje, że w 2019 roku poszerzeniu uległ dostęp pacjentów z zapalnymi i autoimmunizacyjnymi chorobami reumatycznymi do skutecznych terapii. Aktualnie innowacyjne leczenie jest dostępne dla pacjentów w siedmiu wskazaniach klinicznych w obrębie pięciu programów lekowych:

    1. LECZENIE REUMATOIDALNEGO ZAPALENIA STAWÓW I MŁODZIEŃCZEGO IDIOPATYCZNEGO ZAPALENIA STAWÓW O PRZEBIEGU AGRESYWNYM  (ICD-10  M 05, M 06, M 08) – program lekowy – załącznik B.33,

    2. LECZENIE ŁUSZCZYCOWEGO ZAPALENIA STAWÓW O PRZEBIEGU AGRESYWNYM (ŁZS) (ICD-10  L 40.5, M 07.1, M 07.2, M 07.3) – program lekowy – załącznik B.35,

    3. LECZENIE  CIĘŻKIEJ, AKTYWNEJ POSTACI ZESZTYWNIAJĄCEGO ZAPALENIA STAWÓW KRĘGOSŁUPA (ZZSK) (ICD-10  M 45) – program lekowy – załącznik B.36,

    4. LECZENIE CERTOLIZUMABEM PEGOL PACJENTÓW Z CIĘŻKĄ, AKTYWNĄ POSTACIĄ  SPONDYLOARTROPATII OSIOWEJ (SpA) BEZ ZMIAN RADIOGRAFICZNYCH CHARAKTERYSTYCZNYCH DLA ZZSK (ICD-10 M46.8) – program lekowy – załącznik B.82,

    5. LECZENIE AKTYWNEJ POSTACI ZIARNINIAKOWATOŚCI Z ZAPALENIEM NACZYŃ (GPA) LUB MIKROSKOPOWEGO ZAPALENIA NACZYŃ (MPA) (ICD-10 M31.3, M 31.8) – program lekowy – załącznik B.75.

    W ramach programów lekowych pacjenci mają dostęp zarówno do innowacyjnych leków biologicznych, jak i biologicznych leków biopodobnych charakteryzujących się podobną skutecznością i profilem bezpieczeństwa jak leki innowacyjne. Dodatkowo pacjenci z RZS mają dostęp do innowacyjnych leków syntetycznych.

    Praktyczny dostęp pacjentów z zapalnymi chorobami stawów poszerzył się w 2019 roku o następujące leki innowacyjne:

    • sekukinumab (Cosentyx) – pierwszy lek biologicznyz grupy hamujących aktywność IL-17 we wskazaniach ŁZS i ZZSK (decyzja refundacyjna obowiązująca od 1.11.2018 r.),
    • baricytynib (Olumiant) i tofacytynib (Xeljanz) – pierwsze syntetyczne leki doustne z grupy inhibitorów kinaz janusowych (JAK) we wskazaniu RZS (decyzja refundacyjna obowiązująca od 1.09.2019 r.).

    Ponadto w 2019 roku refundacją objęto następujące leki biologiczne biopodobne:

    • 3 leki zawierające substancję czynną adalimumab – Amgevita, Hyrimoz i Imraldi,
    • 2 leki zawierające substancję czynną infliksymab – Zessly i Flixabi,
    • 2 leki zawierające substancję czynną rytuksymab – Blitzima i Riximyo (oba leki zarejestrowane są tylko we wskazaniach: ziarniniakowatość z zapaleniem naczyń i mikroskopowe zapalenie naczyń, natomiast nie posiadają rejestracji we wskazaniu reumatoidalne zapalenie stawów).

    Aktualnie refundacją objęte są następujące produkty lecznicze (w kolejności alfabetycznej nazw substancji czynnej i nazw produktów leczniczych): 

    • adalimumab (Amgevita, Humira, Hyrimoz, Imraldi),
    • baricytynib (Olumiant),
    • certolizumab pegol (Cimzia),
    • etanercept (Benepali, Enbrel, Erelzi),
    • golimumab (Simponi),
    • infliksimab (Flixabi, Inflectra, Remicade, Remsima, Zessly),
    • rituksymab (Blitzima, Mabthera, Riximyo),
    • tocilizumab (RoActemra, forma dożylna oraz podskórna),
    • tofacytynib (Xeljanz).

    Ze względu na złożony patomechanizm, heterogenny obraz kliniczny, współchorobowość oraz zróżnicowaną osobniczo odpowiedz na leczenie istnieje potrzeba dostosowanej, skrojonej na miarę pacjenta terapii. Jest to szczególnie ważne dla pacjentów z RZS i ŁZS. Dostępność do innowacyjnych leków o różnych mechanizmach działania pozwala na osiągnięcie remisji klinicznej u co raz większej liczby pacjentów i utrzymanie tego stanu przez co raz dłuższy czas w ciągu całego ich życia. Dostępność do leków o różnych drogach podawania pozwala na optymalizacje terapii zgodnie z preferencjami pacjenta.

    Pacjenci z zapalnymi chorobami reumatycznymi czekają na kolejne pozytywne decyzje refundacyjne ministra zdrowia, które mogą dla części z nich stanowić jedyną skuteczną terapię pozwalającą na uzyskanie remisji choroby i poprawę jakości życia. W części reumatycznych chorób zapalnych dostęp do innowacyjnego leczenia jest wciąż niemożliwy albo bardzo utrudniony. Jedną z nich jest olbrzymiokomórkowe zapalenie tętnic (GCA – giant cell arteritis) czyli martwicze zapalenie dużych i średnich naczyń skutkujące ich zwężeniem i zarośnięciem, a w konsekwencji do niedokrwienia narządów. W przypadku leków objętych refundacją w ramach części programów lekowych należy rozważyć ich refundację w pozostałych programach zgodnie ze wskazaniami rejestracyjnymi i wnioskami refundacyjnymi:

     1. Leki biologiczne

    • ixekizumab (Taltz) dla pacjentów z ŁZS
    • tocilizumab (RoActemra) dla pacjentów z GCA

     2. Inhibitory JAK

    • tofacytynib (Xeljanz) dla pacjentów z ŁZS

    Poszerzenia dostępu o kolejne leki wymagają pacjenci z nieradiograficzną postacią spondyloatropatii zapalnej, którzy w ramach programu lekowego B.82 mają obecnie dostęp tylko do jednego inhibitora TNF alfa. Ponadto wszystkie leki z grupy inhibitorów JAK powinny być dostępne dla pacjentów zarówno w pierwszej, jak i kolejnych liniach leczenia.

    Biorąc pod uwagę skalę oszczędności uzyskiwanych dzięki obejmowaniu refundacją kolejnych leków biologicznych biopodobnych należy ostatecznie znieść administracyjne ograniczenia czasu terapii i umożliwić leczenia tak długo jak wymaga tego stan kliniczny pacjenta, a także pozwolić na dostosowywania dawki leku w okresie remisji u każdego pacjenta, tak aby zachować skuteczność terapii i osiągnąć jak największe korzyści długoterminowe. Szczególnie istotne jest to w przypadku dzieci z MIZS, u których każda przerwa w leczeniu może skutkować nieprawidłowym rozwojem i mieć wpływ na całe ich późniejsze życie. Utrzymywanie ograniczeń czasu terapii w części programów lekowych nie znajduje uzasadnienia medycznego i ekonomicznego, a także w opinii Polskiego Towarzystwa Reumatologicznego stanowi przykład nierównego dostępu pacjentów m.in. z chorobami reumatycznymi do świadczeń opieki zdrowotnej. Brak takich ograniczeń dotyczy pacjentów ze stwardnieniem rozsianym w dedykowanych im programach lekowych, pomimo tego, że koszty terapii są wyższe niż w przypadku leków stosowanych w schorzeniach reumatologicznych. We wszystkich przewlekłych chorobach autoimmunologicznych w reumatologii, ale także w gastroenterologii i dermatologii, podobnie jak w neurologii o długości skutecznej terapii powinien decydować lekarz.

    Ponadto należy rozpocząć merytoryczną dyskusję dot. dostępności leków stosowanych aktualnie w programach lekowych w refundacji otwartej. Głównym beneficjentem takich zmian powinien być pacjent. Należy dołożyć wszelkich starań, żeby taka zmiana była bezpieczna dla chorych i paradoksalnie nie ograniczała im dostępu do opieki zdrowotnej w porównaniu do leczenia w ramach programów lekowych.

    dr Marcin Stajszczyk

    Przewodniczący Komisji ds. Polityki
    Zdrowotnej i Programów Lekowych
    Polskiego Towarzystwa Reumatologicznego        

         

    prof. Marek Brzosko

    Prezes
    Polskiego Towarzystwa Reumatologicznego
    Konsultant Krajowy w dziedzinie Reumatologii